Acta Iuris Stetinensis

Wcześniej: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Acta Iuris Stetinensis

ISSN: 2083-4373     DOI: 10.18276/ais.2018.21-02
CC BY-SA   Open Access   DOAJ

Lista wydań / 1/2018 (21)
Świadomość sprawcy czynu zabronionego jako ontyczna podstawa tzw. subiektywnego przypisania odpowiedzialności karnej

Rok wydania:2018
Liczba stron:23 (45-67)
Słowa kluczowe: strona podmiotowa świadomość sprawcy czynu zabronionego rekonstrukcja stanu świadomości diagnoza prognoza dynamika stanu świadomości subiektywne przypisanie obiektywne przypisanie odpowiedzialności karnej
Cited-by (Crossref) ?:
Autorzy: Jacek Giezek
Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego

Abstrakt

Zakładając, że świadomość sprawcy czynu zabronionego – podobnie jak jego strona zewnętrzna – stanowi ontyczną podstawę odpowiedzialności karnej, autor formułuje szereg uwag dotyczących rekonstruowania tejże świadomości w procesie karnym. Rekonstrukcja ta podlega swoistej intersubiektywizacji, bowiem z oczywistych powodów następuje dopiero po popełnieniu czynu zabronionego (czyli ex post), a dokonującym jej podmiotem jest sędzia. Istotne znacznie ma także podział świadomości na diagnostyczną oraz prognostyczną. Rzecz bowiem w tym, że sprawca czynu zabronionego – jak każdy człowiek – nie tylko diagnozuje otaczającą go rzeczywistość, ale jednocześnie ją prognozuje, zwłaszcza wówczas, gdy zmierza do jakiegoś celu (skutku zabronionego zachowania). Odróżnienie diagnozy od prognozy może wpływać na interpretowanie błędu, sytuowanego wśród podstaw wyłączania odpowiedzialności karnej. Rekonstruując stan świadomości sprawcy czynu zabronionego, należy również pamiętać o tym, że nie jest on statyczny, lecz – wraz z odbiorem napływających informacji – podlega mniej lub bardziej dynamicznym zmianom. W chwili podejmowania zamiaru określonego zachowania sprawca wie przecież zazwyczaj znacznie mniej o otaczającej go rzeczywistości, niż na kolejnych etapach jego wykonywania, co w wielu przypadkach nie powinno pozostawać bez wpływu na odpowiedzialność karną. Dla stwierdzenia, czy sprawca popełnił czyn zabroniony, sama rekonstrukcja stanu jego świadomości nie jest jednak wystarczająca, gdyż – przenosząc się na płaszczyznę normatywną – trzeba ją poddać ocenie. Przypisanie zamiaru w obu jego postaciach lub świadomej albo nieświadomej nieumyślności nie ogranicza się wszak do rekonstrukcji stanu jego świadomości, lecz dokonuje się go w oparciu o wypracowane przez prawników kryteria normatywne. Zamiaru ewentualnego oraz świadomej nieumyślności (a także granicy dzielącej obie te formy) nie odkryli bowiem psychologowie, lecz wykreowali prawnicy, kierując się m.in. względami kryminalnopolitycznymi.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Ajdukiewicz K., Subiektywność i niepowtarzalność metody bezpośredniego doświadczenia, w: Język i poznanie, t. II, Warszawa 1985.
2.Boudon R., L`analyse mathematique des Fitas sociaux, Paris 1967.
3.Carnap R., Wprowadzenie do filozofii nauki, Warszawa 2000.
4.Czerwiński Z., Dylematy ekonomiczne, Warszawa 1992.
5.Giezek J., Deformacje spostrzegania jako przyczyna przestępstw nieumyślnych, „Nowe Prawo” 1990, nr 4–5.
6.Giezek J., Kardas P., O kryteriach obiektywnego oraz subiektywnego przypisania z punktu widzenia podstaw odpowiedzialności karnej – uwagi wprowadzające, w: Obiektywne oraz subiektywne przypisanie odpowiedzialności karnej, red. J. Giezek, P. Kardas, Warszawa 2016.
7.Giezek J., Przyczynowość oraz przypisanie skutku w prawie karnym, Wrocław 1994.
8.Giezek J., Strona podmiotowa czynu zabronionego a model i kryteria subiektywnego przypisania, w: Obiektywne oraz subiektywne przypisanie odpowiedzialności karnej, red. J. Giezek, P. Kardas, Warszawa 2016.
9.Giezek J., Świadomość sprawcy czynu zabronionego, Wrocław 2013.
10.Kapusta A., Problem intersubiektywności w świetle współczesnej neurokognitywistyki: od neuronów lustrzanych po narrację, w: „Studia Philosophiae Christianae” 2008, nr 2.
11.Kozielecki J., Koncepcje psychologiczne człowieka, wyd. X, Warszawa 2000.
12.Majewski J., Określenie umyślności w projekcie kodeksu karnego na tle obowiązujących przepisów, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1996, nr 1.
13.Pohl Ł., Błąd co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego w polskim prawie karnym (zagadnienia ogólne), Poznań 2013.
14.Wolter W., Funkcja błędu w prawie karnym, Warszawa 1965.
15.Zaborowski Z., Teoria treści i form samoświadomości, Warszawa 2000.