Przegląd Zachodniopomorski

ISSN: 0552-4245     eISSN: 2353-3021     DOI: 10.18276/pz.2018.1-03
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / z. 1 2018
Źródła wiedzy heraldycznej Ludwiga Wilhelma Brüggemanna. Herby miejskie w Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogtums Vor- und Hinter-Pommern

Rok wydania:2018
Liczba stron:20 (79-98)
Słowa kluczowe: herby miejskie heraldyka Pomorze Zachodnie Ludwig W. Brüggemann
Autorzy: Agnieszka Gut

Abstrakt

Artykuł poświęcono analizie sztandarowego dzieła Ludwiga W. Brüggemanna – Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogtums Vor- und Hinter-Pommern, przedstawiającego stan XVIII-wiecznego Pomorza Zachodniego. Jednym z elementów opisu miast były także ich herby, dzięki czemu opracowanie Brüggemanna nabrało charakteru pierwszego źródła pisanego, zawierającego bezpośrednie informacje o znakach miejskich, a co za tym idzie – istotnego dla badań z zakresu heraldyki miejskiej. Celem artykułu było ustalenie, skąd badacz ten czerpał swoją wiedzę na temat współczesnych herbów miast zachodniopomorskich. Przeprowadzona analiza wskazuje, że podstawowym źródłem informacji heraldycznych były dla Brüggemanna przede wszystkim aktualne pieczęcie miejskie poszczególnych miast. Innym źródłem wiedzy heraldycznej były naukowe opracowania pomorskich historyków: P. Friedeborna, J. Micraeliusa, Ch.W. Hakena, W.C. Stollego, S. Gadebuscha, M. Rangonisa. Nigdy jednak opisów zamieszczonych w dziełach swoich poprzedników nie przepisywał in extenso ani bezrefleksyjnie, ale skracał je i przerabiał dla własnych potrzeb. W przypadku kilku opisów (8 razy) nie udało się niestety ustalić, skąd zaczerpnięte zostały dokładne informacje o historii lub symbolice herbu miasta. Natomiast zaledwie w trzech przypadkach opisy herbów pochodziły z topografii przesłanych przez urzędników w odpowiedzi na ankietę rozesłaną przez L.W. Brüggemanna. Ustalenia te prowadzą do wniosków ważnych dla współczesnej heraldyki miejskiej. Okazało się bowiem, że zdecydowana większość opisów herbów zamieszczonych w Ausführliche Beschreibung… jest efektem dokonywanych przez Brüggemanna interpretacji wyobrażeń napieczętnych, które znał z autopsji. Nie powstały one na podstawie informacji przekazanych przez urzędników miejscowych magistratów. Są zatem raczej odbiciem stanu świadomości heraldycznej samego Brüggemanna, a nie właścicieli tych herbów – mieszczan i władz miejskich konkretnych miast.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Archiwum Państwowe w Szczecinie, sygn. 754; Rękopisy i Spuścizny, sygn. 558, 559, 562–564, 566, 579, 580, 582–584, 587, 588,
2.590–595, 599, 602, 605, 610, 634, 635, 637–639, 1374; Zbiór pieczęci i tłoków pieczętnych, kaseton 2.
3.Bernoulli J., Reisen durch Brandenburg, Pommern, Preussen, Curland, Russland und Pohlen, in den Jahren 1777 und 1778, Bd. 2, Leipzig 1779.
4.Brüggemann L.W., Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogtums Vor- und Hinter-Pommern, I –II Teil, Stettin 1779–1784.
5.Brüggemann L.W., Beiträge zu der ausführlichen Beschreibung des Königl. Preussischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern, Bd. 1–2, Stettin 1800–1806.
6.Friedeborn P., Historische Beschreibung der Stadt Alten Stettin in Pommern […], Erste Buch, Alten Stettin 1613.
7.Haken Ch.W., Versuch einer Diplomatischen Geschichte der Königlich Preußischen Hinterpommerschen Immediat- und vormaligen Fürst-Bischöflichen Residenzstadt Cößlin seit ihrer vor fünfhundert Jahren erlangten städtischen Einrichtung, Lemgo 1765.
8.Johannis Micraelii sechstes und letztes Buch von dess Pommerlandes. Gelegenheit und Einwohnern, Alten Stettin 1639.
9.Stolle W.C., Beschreibung und Geschichte der uralten, ehemals festen, grossen und berühmten Hanseestadt Demmin, wie auch der daran liegenden festen und berühmten Burg Haus Demmin genannt, Greifswald 1772.
10.Bülow G. von, Rango, Martin von, w: Allgemeine Deutsche Biographie, Bd. 27, Leipzig 1888.
11.Freyberg E.H., Geschichte der Stadt Pasewalk von der ältesten bis auf die neuste Zeit, Pasewalk 1847.
12.Gut A., Rozwój herbu Stargardu Szczecińskiego od XIII do końca XVIII wieku, „Przegląd Zachodniopomorski” 1995, z. 4.
13.Gut A., Rozwój i symbolika herbu Maszewa, w: Maszewo i okolice na przestrzeni wieków, red. A. Chlebowska, Szczecin 2008.
14.Gut A., Rozwój i symbolika herbu Nowogardu, w: Nowogard i okolice na przestrzeni wieków, red. A. Gut, Szczecin 2010.
15.Hermann H., Brüggemann, Ludwig Wilhelm, w: Allgemeine Deutsche Biographie, Bd. 3, Leipzig 1876.
16.Heyden H., Ludwig Wilhelm Brüggemann, w: Pommersche Lebensbilder, Bd. 3. Stettin 1939.
17.Heyden H., Ludwig Wilhelm Brüggemann, w: tegoż, Pommersche Geistliche vom Mittelalter bis zum 19. Jahrhundert, Köln–Graz 1965.
18.Hupp O., Die Wappen und Siegel der deutschen Städte, Flecken und Dörfer, Bd. 1: Königreich Preussen, H. 2: Pommern, Posen und Schlesien, Frankfurt a. M. 1898.
19.Kallaur K., Ludwig Wilhelm Brüggemann i jego dzieło. Z dziejopisarstwa pomorskiego XVIII i początków XIX wieku, Słupsk 2011.
20.Kratz G., Die Städte der Provinz Pommern, Berlin 1865.
21.Müller G., Von Brüggemann zu Berghaus, Monatsblätter, Jg. 48, 1934, nr 2.
22.Rudolphson G., Geschichte Naugards, seiner Umgegend und der Grafen von Eberstein, Berlin 1911.
23.Tomaszewska A., Znaczenie i symbolika herbu Gryfina, http://www.gryfino.pl/UMGryfinoFiles/44FBA0B1_herb_gryfina.pdf (28.10.2015).
24.Wendt E., Ludwig Wilhelm Brüggemann, w: tegoż, Stettiner Lebensbilder, Köln 2004.