Przegląd Zachodniopomorski

ISSN: 0552-4245     eISSN: 2353-3021     DOI: 10.18276/pz.2020.4-03
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / z. 4 2020
Piotr Zaremba (1910–1993). Biography to be unveiled
(Piotr Zaremba (1910–1993). Biografia do odsłonięcia)

Autorzy: Eryk Krasucki
Słowa kluczowe: biografistyka Pomorze Zachodnie Szczecin Piotr Zaremba
Rok wydania:2020
Liczba stron:32 (49-80)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Piotr Zaremba (1910–1993) był pierwszym powojennym prezydentem Szczecina, urbanistą i planistą o międzynarodowej sławie, również autorem fascynujących wspomnień dotyczących pierwszych lat powojennych. Był też zwycięzcą kilku plebiscytów, specyficznej zabawy wieńczącej koniec poprzedniego wieku. Werdyktem uczestników został uznany za „szczecinianina stulecia” i „Pomorzanina stulecia”. Zadziwia więc brak obszernej biografii byłego rektora Politechniki Szczecińskiej i jednego ze współtwórców Uniwersytetu Szczecińskiego, choć byłoby to opracowanie dające współczesnym niemałą wiedzę na temat istotnych problemów XX-wiecznej historii. Nie tylko regionalnej, ale ogólnopolskiej i europejskiej. Poprzez omówienie wybranych wątków: rodzinnego, urbanistycznego i politycznego, autor artykułu stara się pokazać z jednej strony bogactwo materiału źródłowego wiążącego się z życiorysem Piotra Zaremby, z drugiej zaś możliwość wieloaspektowego oświetlenia poszczególnych jego fragmentów. Stara się w większym stopniu mnożyć pytania, niż udzielać ostatecznych odpowiedzi. Aby te się pojawiły niezbędna jest obszerna książka biograficzna. W drugiej części tekst stawia sobie więc za cel przeanalizowanie przyczyn, dla których poważny namysł biograficzny w odniesieniu do Piotra Zaremby nie istnieje, pomimo tego, że jest on dla Szczecina i Pomorza Zachodniego postacią emblematyczną. Autor śledzi także, czy badany przypadek jest czymś wyjątkowym dla zachodniopomorskiej biografistyki, charakteryzując stan pisarstwa biograficznego w odniesieniu do osób istotnych dla powojennej historii regionu. Wydaje mi się to pytaniem szczególnie uzasadnionym w sytuacji, kiedy biografistyka – po latach zaniedbań w tym obszarze – staje się w Polsce od pewnego czasu niezwykle popularnym gatunkiem piśmiennictwa historycznego, dającym historykom możliwość wyjścia ze swoim przekazem daleko poza krąg wyznaczany przez środowiska akademickie. Artykuł opiera się na szerokiej kwerendzie archiwalnej, odnosząc się nierzadko do dokumentacji niebędącej jak dotąd w obiegu naukowym.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Archives
2.Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Szczecinie.
3.Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie.
4.Archiwum Państwowe w Szczecinie.
5.Archiwum rodziny Piotra Zaremby.
6.Książnica Pomorska w Szczecinie.
7.Published sources
8.Białecki, Tadeusz. Szczecin – przystanek na całe życie, cz. 1: Wspomnienia z lat 1933–1958, vol. 2: Wspomnienia z lat 1958–1975. Szczecin: Książnica Pomorska, 2009–2012.
9.„Foreign News: Poland – Plan Fulfillment”. Time 22 (1947): 22–23.
10.Kostynowicz, Roman. W blasku katedr. Ostatnie artykuły, dziennik. Szczecin: Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków – Oddział w Szczecinie, Oficyna Wydawnicza Archiwum Państwowego w Szczecinie „Dokument”, 2010.
11.„Potępienie aktów wandalizmu, bandytyzmu i chuligańskich ekscesów. Wypowiedzi ludzi pracy Szczecina”. Kurier Szczeciński, 18–19.12.1970.
12.„Szczecińskie kontrowersje. Z Krzysztofem Zarembą rozmawiają Wojciech Banaszak i Marcin Pabisiak”. Pogranicza 68 (2007), 3: 62–72.
13.Wielopolski, Alfred. Z herbem po służbach. Wspomnienia. Ed. Aleksander Wit Labuda. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 2016.
14.Zieliński, Piotr. Marian Jurczyk. Zły prezydent. Wywiad-rzeka. Szczecin, 2008.
15.Zaremba, Eve. The Broad Side. Reflections on a Long Life. Ontario: Insomniac Press, 2015.
16.Zaremba, Piotr, Wspomnienia Prezydenta Szczecina 1945–1950. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1980.
17.„Zaremba versus Sochański. Dyskusji wysłuchał Wojciech Jachim”. Gazeta Wyborcza Szczecin, 22.12.2006.
18.Studies
19.Bujas, Piotr, Alicja Gzowska. „New Agencies: Convergent Frameworks of Research and Architectural Design”, in: Re-Scaling the Environment: New Landscapes of Design, 1960–1980, vol. 2: East West Central Re-Building Europe, 1950–1990, ed. Ákos Moravánszky, Karl R. Kegler, 291–306. Basel: Birkhäuser, 2017.
20.Dżaman, Joanna, ed. Szczecinianie stulecia. Łódź–Szczecin: Piątek Trzynastego–Agora, 2000.
21.Erazm ze Szczecina. Twórczość Erazma Kalwaryjskiego / Erasmus von Stettin. Erazm Kalwaryjski und sein Werk. Transl. Paweł Kowalski. Szczecin: Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość, KAdruk, 2013.
22.Gut-Czerwonka, Anna. Zygmunt Wujek, artysta nietypowy. Koszalin: Archiwum Państwowe w Koszalinie, 2019.
23.Gzowska, Alicja. „Piotr Zaremba – szczeciński urbanista o światowym rozmachu”. Wykład w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie, 27 października 2018.
24.Gzowska, Alicja. „Szczeciński produkt eksportowy, czyli jak zrobić miasto?”. Stettiner 3 (2013), 104–109.
25.Jaremek, Maria. „Działalność Karola Czejarka – księgarza, współorganizatora instytucji i społecznego ruchu kulturalnego na Pomorzu Zachodnim, germanisty, autora
26.licznych publikacji”. Przegląd Zachodniopomorski 3 (2019): 107–125.
27.Kaźmierczak, Artur. „Słuchacze Szkoły Prawniczej Ministerstwa Sprawiedliwości w Szczecinie skierowani na odbycie aplikacji sądowej w okręgu Sądu Apelacyjnego w Szczecinie. Na podstawie akt osobowych aplikantów Sądu Apelacyjnego i Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie”. Przegląd Zachodniopomorski 1 (2017): 125–155.
28.Kojder, Ireneusz, ed. Marek Eisner. Szczecin: Wydawnictwo Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, 2014.
29.Kolbuszewska, Jolanta, Rafał Stobiecki. Introduction to Biografistyka we współczesnych badaniach historycznych. Teoria i praktyka, ed. Jolanta Kolbuszewska, Rafał Stobiecki, 7–9. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2017.
30.Krasucki, Eryk. „Grudzień’70 / Styczeń’71 – szczeciński przełom”. In: Poznań, Szczecin, Wrocław. Trzy uniwersytety, trzy miasta, trzy regiony, ed. Waldemar Łazuga, Sebastian Paczos, 213–225. Poznań: Instytut Historii UAM, 2010.
31.Krasucki, Eryk. „O Piotrze Zarembie, jego pamiętnikarskim dziele i o tym, co dziś znaczy dla szczecinian”. In: Piotr Zaremba, Wspomnienia Prezydenta Szczecina. Pierwszy szczeciński rok – 1945, 7–27. Łódź: Wydawnictwo Księży Młyn, 2016.
32.Krasucki, Eryk. „Zaremba non-fiction. Kilka refleksji wokół sporu o biografię”. In: Kronika Szczecina 2012, ed. Anna Bartczak, Maria Frenkel, Kazimierz Kozłowski,
33.199–207. Szczecin: Oficyna Wydawnicza Archiwum Państwowego w Szczecinie „Dokument”, 2013.
34.Kozińska, Bogdana. „Neue Stadtstrukturen und Symbole des Neuanfangs in Stettin. Die sozialistische Stadt im Gefüge historisch gewachsener Städte”. In: Die Schleifung. Zerstörung und wiederaufbau historischer Bauten in Deutschland und Polen, ed. Dieter Bingen, Hans-Martin Hinz, 66–79. Wiesbaden: Harrassowitz, 2005.
35.Kozłowski, Kazimierz, Grzegorz Wejman, ed. Arcybiskup prof. dr hab. Kazimierz Majdański. Obrońca życia i mąż stanu. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2011.
36.Kozłowski, Kazimierz. „Dwaj prezydenci polskiego Szczecina i ich czasy”. Acta Cassubiana XXI (2019): 143–158.
37.Kozłowski, Kazimierz. „Piotr Zaremba – pierwszy prezydent polskiego Szczecina z perspektywy III RP”. In: Prezydenci Szczecina. Suplement do „Kroniki Szczecina”, ed. Piotr Chrobak, Kazimierz Kozłowski, Zdzisława Pacała, 9–34. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo „Pogranicze”, Oficyna Wydawnicza Archiwum Państwowego w Szczecinie „Dokument”, 2014.
38.Kozłowski, Kazimierz, Stanisław Latour. Piotr Zaremba. Prezydent. In: Szczecinianie stulecia, ed. Joanna Dżaman, 11–12. Łódź–Szczecin: Piątek Trzynastego–Agora, 2000.
39.Maciejowski, Maciej. „Zaremba lukrowany czy rzeczywisty”. Kurier Szczeciński, 23–25.01.2014.
40.Mieszkowska, Krystyna. „Podyplomowe Studium Urbanistyki i Planowania Regionalnego dla Krajów Rozwijających się 1966–1990 / Postgraduate Course of Town and
41.Regional Planning for Developing Countries 1966–1990”. Przestrzeń & Forma / Space & Form 22 (2014) 3: 189–200.
42.Migdalski, Paweł. Szkołę tworzy człowiek. Księga jubileuszowa ofiarowana Pani Danucie Rodziewicz. Szczecin: KAdruk, 2012.
43.Mroczko, Marian. Polska myśl zachodnia 1918–1939 (kształtowanie i upowszechnianie). Poznań: Instytut Zachodni, 1986.
44.Musekamp, Jan. Między Stettinem a Szczecinem. Metamorfozy miasta w latach 1945–2005. Poznań: Nauka i Innowacje, 2013.
45.Nodzyński, Tomasz. „Twórcy myśli zachodniej w kraju przed i po 1945 r. Wybrane sylwetki i poglądy”. In: Rzeczy dotyczące myśli zachodniej Nad Odrą i Bałtykiem. Myśl zachodnia: ludzie – koncepcje – realizacja do 1989 r., ed. Magdalena Semczyszyn, Tomasz Sikorski, Adam Wątor, 21–49. Szczecin: IPN, 2013.
46.Pęski, Wojciech. „Aktualność idei oraz prac prof. Piotra Zaremby”. Przestrzeń & Forma 10 (2008): 89–96.
47.Pęski, Wojciech. Zaremba Piotr. In: Encyklopedia Szczecina, ed. Tadeusz Białecki, 1259. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, 2015.
48.Pęski, Wojciech. Zarządzanie zrównoważonym rozwojem miast. Warszawa: Arkady, 1999.
49.Piątek, Grzegorz. Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944–1949. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2020.
50.Ptaszyński, Radosław, Magdalena Żukowska. „Bolesław Nagay (1926–2014). Szkic do portretu chirurga”. Przegląd Zachodniopomorski 2 (2019): 79–98.
51.Rembacka, Katarzyna. Komunista na peryferiach władzy. Historia Leonarda Borkowicza 1912–1989. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2020.
52.Rembacka, Katarzyna, ed. Szczecin – historię tworzą ludzie. Druga Konferencja Edukacyjna, Szczecin 11 XII 2009. Szczecin: IPN Szczecin, Urząd Miasta Szczecin, 2010.
53.Rutkowski, Józef et al. Ludzie nauki Szczecina w 50-leciu. Księga osiągnięć. Vol. 1. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 1996.
54.Sałaciński, Krzysztof. „Kto zdewastował Szczecin? (kilka pytań do prof. P. Zaremby)”. Solidarność Szczecińska – 80 100 (199), 24: 4.
55.Skalimowski, Andrzej. Sigalin. Towarzysz odbudowy. Wołowiec: Czarne, 2018.
56.Strauchold, Grzegorz. Myśl zachodnia i jej realizacja w Polsce Ludowej w latach 1945–1957. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2003.
57.Szacka, Barbara. Czas przeszły, pamięć, mit. Warszawa: Scholar, 2006.
58.Szpociński, Andrzej, ed. Wobec przeszłości. Pamięć przeszłości jako element kultury współczesnej. Warszawa: Instytut im. Adama Mickiewicza, 2005.
59.Ślepowroński, Tomasz. „Geneza konfliktu między PRL a NRD w Zatoce Pomorskiej”. Przegląd Zachodniopomorski 44 (2000), 3: 95–118.
60.Tarka, Krzysztof. „Pawła Zaremby „gra” z wywiadem PRL”. Zeszyty Historyczne (Paryż) 168 (2009): 140–152.
61.Zaremba, Krzysztof. Koligacje rodzinne pierwszego prezydenta Szczecina Piotra Zaremby. Szczecin: Wydawnictwo Archiwum Państwowego w Szczecinie „Dokument”, 2013.
62.Zaremba, Paweł, Konrad Zaremba. „Rola inżyniera Piotra Zaremby, pierwszego prezydenta Szczecina, w koncepcji odbudowy miasta”. Maszynopis w posiadaniu autora.
63.Zaremba, Piotr. „Metodyka pracy urbanistycznej w Korei”. Miasto 3 (1956): 30–32.
64.Zaremba, Piotr. „Studia podyplomowe w zakresie planowania przestrzennego dla słuchaczy krajów rozwijających się”. Życie Szkoły Wyższej 10 (1966): 41–47.
65.Zaremba, Piotr. Planowanie zieleni i krajobrazu. Zieleń w urbanistyce i komunikacji. Warszawa: Instytut Badawczy Budownictwa, 1946.
66.Internet sources
67.Wojciech Banaszek, Pierwszy polski prezydent Szczecina, sedina.pl, accessed 11.05.2020, http://sedina.pl/wordpress/index.php/2006/10/18/pierwszy-polski-prezydentszczecina-1/.
68.Piotr Bujas, Alicja Gzowska, Łukasz Stanek, Postgraduate Course in Urban and Regional Planning for Developing Countries, Szczecin University of Technology, radical-pedagogies.com, accessed 20.05.2020, https://radical-pedagogies.com/search-cases/p03-postgraduate-course-urban-regional-planning-developing-countries-szczecin-university-technology/.
69.Jolanta Kowalewska, Będzie nowy biogram Piotra Zaremby. Historycy sprawdzą też inne, 1, szczecin.wyborcza.pl, accessed 10.05.2020, https://szczecin.wyborcza.pl/szczecin/1,34939,19539399,bedzie-nowy-biogram-piotra-zaremby-historycysprawdza-tez-inne.html.
70.Eryk Krasucki, Lista godności i podłości Piotra Zaremby, 1, szczecin.wyborcza.pl, accessed 10.05.2020, https://szczecin.wyborcza.pl/szczecin/1,150424,19648139,lista-godnosci-i-podlosci-piotra-zaremby-esej-eryka-krasuckiego.html.
71.Krystyna Pohl, 70 Nieprzeciętnych, Pomorzanin Naszych Czasów, gs24.pl, accessed 10.05.2020, https://gs24.pl/70-nieprzecietnych-pomorzanin-naszych-czasow/ar/5261254.
72.Adam Zadworny, Protest byłych opozycjonistów przeciwko cenzurze biogramu Piotra Zaremby, 1, szczecin.wyborcza.pl, accessed 10.05.2020, https://szczecin.wyborcza.pl/szczecin/1,34939,19753704,protest-bylych-opozycjonistow-przeciwko-cenzurze-biogramu-piotra.html.
73.Adam Zadworny, Zrozumieć Piotra i Pawła (w Centrum Dialogu Przełomy), 1, szczecin.wyborcza.pl, accessed 10.05.2020, https://szczecin.wyborcza.pl/szczecin/1,150424,19550222,zrozumiec-piotra-i-pawla-w-centrum-dialogu-przelomy-komentarz.html.
74.Paweł Zaremba, O biogramie Piotra Zaremby. Oświadczenie syna pierwszego prezydenta, 1, szczecin.wyborcza.pl, accessed 10.05.2020, https://szczecin.wyborcza.pl/szczecin/1,34939,19784833,o-biogramie-piotra-zaremby-oswiadczenie-syna-pierwszego-prezydenta.html.