Studia Maritima

ISSN: 0137-3587     eISSN: 2353-303X     DOI: 10.18276/sm.2017.30-08
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / Vol. 30 2017
BRYTYJSKO-NIEMIECKI UKŁAD MORSKI Z 18 CZERWCA 1935 ROKU

Rok wydania:2017
Liczba stron:39 (151-189)
Słowa kluczowe: Wielka Brytania Niemcy stosunki brytyjsko-niemieckie rozbrojenie remilitaryzacja appeasement
Autorzy: Krystian Maciej Szudarek
Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych, Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt

Brytyjsko-niemiecki układ morski został zawarty 18 czerwca 1935 roku w Londynie w formie wymiany not pomiędzy brytyjskim sekretarzem stanu do spraw zagranicznych sir Samuelem Hoarem i przedstawicielem III Rzeszy Joachimem von Ribbentropem. W porozumieniu tym rząd brytyjski zaakceptował prawo Niemiec do rozbudowy floty wojennej do poziomu 35% połączonych sił morskich członków Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Z punktu widzenia militarnego oznaczało to możliwość czterokrotnego wzrostu tonażu globalnego Kriegsmarine (z poziomu 108 000 ton, przyznanego Niemcom w traktacie wersalskim, do poziomu 420 500 ton). Z punktu widzenia formalnoprawnego układ oznaczał rewizję traktatu wersalskiego i legalizację przez Wielką Brytanię wypowiedzenia części V traktatu wersalskiego przez Adolfa Hitlera w marcu 1935 roku. W wymiarze politycznym układ uwidocznił tendencję polityki brytyjskiej do poszukiwania porozumienia z Berlinem poprzez rewizję systemu wersalskiego w ramach tzw. polityki appeasementu. Oznaczał również zerwanie wspólnego brytyjsko-francusko-włoskiego frontu wobec Niemiec i odejście od polityki zakładającej zgodę mocarstw zachodnich na rewizję militarnych klauzul traktatu wersalskiego w zamian za pewne ustępstwa ze strony Hitlera (powrót Niemiec do Ligi Narodów i na Konferencję Rozbrojeniową oraz przystąpienie Niemiec do regionalnych paktów bezpieczeństwa – paktu lotniczego, paktu wschodniego i paktu dunajskiego). W artykule przedstawiono genezę tego układu z brytyjskiej perspektywy i przeanalizowano przyczyny, które skłoniły brytyjski rząd do akceptacji żądań Hitlera i zawarcia porozumienia na warunkach niemieckich. Brytyjski rząd zawarł porozumienie, mając na uwadze czynniki polityczne, strategiczne, militarne i ekonomiczne. Wielka Brytania nie była skłonna reagować na remilitaryzację Niemiec za pomocą sankcji. W Londynie uważano, że zawarcie porozumienia na warunkach niemieckich jest jedyną alternatywą dla nieograniczonego rozwoju niemieckiej floty. Brytyjscy ministrowie byli zdania, że nie można było odrzucić niemieckiej „oferty” przez wzgląd na własną opinię publiczną w przededniu wyborów do Izby Gmin. Porozumienie na warunkach niemieckich akceptowała brytyjska Admiralicja, która analizowała układ w szerszej perspektywie, w kontekście japońskiego zagrożenia na Dalekim Wschodzie. W Foreign Office zakładano natomiast, że bilateralne porozumienie z Berlinem będzie punktem wyjścia do ogólnego porozumienia z Niemcami, obejmującego inne elementy, w tym ważny dla brytyjskiego bezpieczeństwa pakt lotniczy.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Archiwalia
2.The National Archives London (TNA):
3.Cabinet Papers (CAB);
4.CAB 23 Cabinet Minutes;
5.CAB 24 Cabinet Memoranda.
6.Dokumenty opublikowane
7.Command Paper 4930, Germany No. 2 (1935), Exchange of Notes between His Majesty in respect to the United Kingdom and the German Government regarding the Limitation of Naval Armaments. London, 18 June 1935. London, 1935.
8.Command Paper 4953, Treaty Series No. 22 (1935), Exchange of Notes between His Majesty in respect to the United Kingdom and the German Government regarding the Limitation of Naval Armaments. London, 18 June 1935. London, 1935.
9.Documents on British Foreign Policy 1919–1939. red. William N. Medlicott, Douglas Dakin, Margaret E. Lambert, ser. 2, t. XII–XIII. London: Her Majesty’s Stationery Office, 1972–1973.
10.Documents on German Foreign Policy 1918–1945. ser. C, t. III–IV. Washington: United States Government Printing Office, 1959, 1963.
11.League of Nations. Official Journal 16 (1935), 5.
12.Sierpowski, Stanisław. Źródła do historii powszechnej okresu międzywojennego, t. III: 1935–1939. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1989.
13.Dzienniki, pamiętniki, wspomnienia
14.Churchill, Winston S. Druga wojna światowa, t. I, ks. 1: Nadciągająca burza. Gdańsk: Phantom Press International, 1994.
15.Dodd, Wiliam E. Dziennik ambasadora 1933–1938. Warszawa: PAX, 1972.
16.Eden, Anthony. Pamiętniki 1923–1938, t. I: W obliczu dyktatorów. Warszawa: PAX, 1970.
17.François-Poncet, Andre. Byłem ambasadorem w Berlinie. Warszawa: PAX, 1968.
18.Hoare, Samuel. Nine Troubled Years. London: Collins, 1954.
19.Johnson, Gaynor, red. Our Man in Berlin. The Diary of Sir Eric Phipps, 1933–1937. London: Palgrave Macmillan, 2008.
20.Komarnicki, Tytus, oprac. Diariusz i teki Jana Szembeka: (1935–1945), t. I: Wprowadzenie i dokumentacja do lat 1933–1934, diariusz Jana Szembeka za rok 1935. London: Polish Research Centre, 1964.
21.Martel, Gordon, red. The Times and Appeasement. The Journals of A. L. Kennedy, 1932–1939. London: Cambridge University Press, 2000.
22.Schmidt, Paul. Statysta na dyplomatycznej scenie. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1965.
23.Selby, Walford. Diplomatic Twilight 1930–1940. London: John Murray, 1953.
24.Self, Robert, red. The Neville Chamberlain Diary Letters, t. IV: The Downing Street Years, 1934–1940. Aldershot: Ashgate, London 2005.
25.Simon John A. Retrospect. The Memoirs. London: Hutchinson, 1952.
26.Vansittart, Robert G. The Mist Procession. London: Hutchinson, 1958.
27.Wellesley, Victor. Diplomacy in Fetters. London: Hutchinson, 1944.
28.Wysocki, Alfred. Tajemnice dyplomatycznego sejfu. Warszawa: Książka i Wiedza, 1974.
29.Opracowania
30.Adams, Ralph J. Q. British Politics and Foreign Policy in the Age of Appeasement, 1935–1939. Stanford: Stanford University Press, 1993.
31.Alch, Mark Lee. „Germany’s Naval Resurgence, British Appeasement, and the Anglo-German Naval Agreement of 1935”. PhD diss. Los Angeles: University of California, 1977.
32.Aster, Sidney. Anthony Eden. London: Weidenfeld & Nicolson, 1976.
33.Baumgart, Marek. „Brytyjska polityka appeasementu wobec Niemiec”. W: Niemcy w polityce międzynarodowej 1919–1939, t. III: W dobie Monachium, red. Stanisław Sierpowski, 77–94. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1992.
34.Baumgart, Marek. Londyn–Berlin 1918–1939. Niemcy w brytyjskiej polityce zagranicznej. Szczecin: Archiwum Państwowe, 1993.
35.Baumgart, Marek. „Wielka Brytania i Polska wobec Paktu Wschodniego (styczeń–kwiecień 1935): zmierzch pewnej idei”. Szczecińskie Studia Historyczne (1992), 7: 129–146.
36.Baumgart, Marek. „Wokół podróży A. Edena do Moskwy w 1935 roku”. Szczecińskie Studia Historyczne (1987), 1: 93–108.
37.Bendiner, Elmer. Czas aniołów. Tragikomiczna historia Ligi Narodów. Warszawa: Czytelnik, 1981.
38.Bennett, Edward W. German Rearmament and the West, 1932–1933. Princeton: Princeton University Press, 1979.
39.Best Jr., Richard A. „The Anglo-German Naval Agreement of 1935: An Aspect of Appeasement”. Naval War College Review 34 (1981), 2: 68–85.
40.Billington, Jr., David P. Lothian. Philip Kerr and the Quest for World Order. Westport, Conn.: Preager Security International, 2006.
41.Bloch, Charles. „La Grande-Bretagne face au réarmament allemand et l’accord naval de 1935”. Revue d’histoire de la Deuxième Guerre mondiale 16 (1966), 63: 41–68.
42.Bloch, Charles. „Great Britain, German Rearmament and the Naval Agreement of 1935”. W: European Diplomacy between Two Wars, 1919–1939, red. Hans W. Gatzke, 125–151. Chicago: Quadrangle Books, 1972.
43.Bloch, Michael. Ribbentrop. Warszawa: Wydawnictwo EM, 1995.
44.Bright, Charles Crawford. „Britain’s Search for Security 1930–1936: The Diplomacy of Naval Disarmament and Imperial Defence”. PhD diss. Yale University, 1970.
45.Brzeziński, Andrzej Maciej. Dyplomacja francuska wobec Konferencji Rozbrojeniowej w Genewie (2 II 1932 – 31 V 1937). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1987.
46.Brzeziński, Andrzej M. „Sprawa porozumienia z Niemcami w dyplomacji Pierre’a Lavala 1934–1935”. W: Niemcy w polityce międzynarodowej 1919–1939, t. III: W dobie Monachium, red. Stanisław Sierpowski, 67–76. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1992.
47.Brzeziński, Andrzej M. „Wielkie mocarstwa wobec żądań zbrojeniowych Niemiec (1932–1934)”. W: Niemcy w polityce międzynarodowej 1919–1939, t. II: Lata wielkiego kryzysu gospodarczego, red. Stanisław Sierpowski, 95–108. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1992.
48.Brzeziński, Andrzej M. Zagadnienie bezpieczeństwa zbiorowego w Europie w polityce zagranicznej Francji (1919–1939). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego,1992.
49.Bullock, Alan. Hitler. Studium tyranii, t. I. Warszawa: Czytelnik, 1970.
50.Butler, James R. M. Lord Lothian (Philip Kerr) 1882–1940. London: Macmillan, 1960.
51.Carley, Michael Jabara. „«A Fearful Concatenation of Circumstances»: the Anglo-Soviet Rapprochement, 1934–1936”. Contemporary European History 5 (1996), 1: 29–69.
52.Carley, Michael Jabara. „«Only the USSR Has... Clean Hands»: The Soviet Perspective on the Failure of Collective Security and the Collapse of Czechoslovakia, 1934–1938 (Part 1)”. Diplomacy & Statecraft 21 (2010), 2: 202–225.
53.Carlton, David. Anthony Eden. A Biography. London: Allen Lane 1981.
54.Carty, Anthony, Smith, Richard A. Sir Gerald Fitzmaurice and the World Crisis. A Legal Adviser in the Foreign Office, 1932–1945. Hague: Kluwer Law International, 2000.
55.Clark, John J. „Anglo-German Naval Negotiations, 1898 to 1914 and 1935 to 1938”. Royal United Service Institution Journal 108 (1963), 632: 349–353.
56.Colvin, Ian. Vansittart in Office: An Historical Survey of the Origins of the Second World War Based on the Papers of Sir Robert Vansittart, Permanent Under-Secretary of
57.State for Foreign Affairs, 1930–38. London: Victor Gollancz, 1965.
58.Cooper, Chris. „Reluctant Appeaser: Douglas Appeaser: Douglas Haig and the German Problem 1932–1938”. Diplomacy & Statecraft 23 (2012), 3: 446–470.
59.Cowling, Maurice. The Impact of Hitler. British Politics and British Policy 1933–1940. Cambridge: Cambridge University Press, 1975.
60.Cross, John A. Sir Samuel Hoare. A Political Biography. London: Cape, 1977.
61.Doepgen, Peter. Die Washingtoner Konferenz, das Deutsche Reich und die Reichsmarine. Deutsche Marinepolitik 1921 bis 1935. Bremen: Verlag H.M. Hauschild, 2005.
62.Dülffer, Jost. „Das deutsch-englische Flottenabkommen vom 18. Juni 1935”. Marine-Rundschau 69 (1972): 641–659.
63.Dülffer, Jost. Weimar, Hitler und die Marine. Reichspolitik und Flottenbau 1920–1939.Düsseldorf: Droste, 1973.
64.Dunbabin, John P. D. „British Rearmament in the 1930s: A Chronology and Review”. Historical Journal 18 (1975), 3: 587–610.
65.Dutton, David. Anthony Eden. A Life and Reputation. London: Arnold, 1997.
66.Dutton, David. Simon. A Political Biography of Sir John Simon. London: Aurum Press,1992.
67.Dutton, David. „Simon and Eden at the Foreign Office, 1931–1935”. Review of International Studies 20 (1994), 1: 35–52.
68.Fraser, Christine. „Der Austritt Deutschlands aus dem Völkerbund, seine Vorgeschichte und seine Nachwirkungen, Dissertation”. Diss. Universität Bonn, 1969.
69.Géraud, André. „France and the Anglo-German Naval Agreement”. Foreign Affairs 14 (1935), 1: 54–61.
70.Goldman, Aaron L. „Sir Robert Vansittart’s Search for Italian Cooperation Against Hitler”. Journal of Contemporary History 9 (1974), 3: 93–130.
71.Gordon, Andrew. „The Admiralty and Imperial Overstretch, 1902–1941”. Journal of Strategic Studies 17 (1994), 1: 63–85.
72.Hall III, Hines H. „The Foreign Policy-Making Process in Britain, 1934–1935, and the Origins of the Anglo-German Naval Agreement”. Historical Journal 19 (1976), 2: 477–500.
73.Hamm, Geoffrey R. „Imperial Defense and the «Ultimate Potential Enemy»: British Foreign Policy and the Anglo-German Naval Agreement, 1930–1935”. M.A., Simon Fraser University, 2003.
74.Harasimowicz, Andrzej. Dyplomacja brytyjska wobec zagadnienia rozbrojenia 1921– 1937. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1990.
75.Haraszti, Éva H. Treaty-Breakers or «Realpolitiker»? The Anglo-German Naval Agreement of June 1935. Boppard am Rhein: Boldt, 1974.
76.Hoerberer, Thomas. „Psychology and Reasoning in the Anglo-German Naval Agreement, 1935–1939”. Historical Journal 52 (2009), 1: 153–174.
77.Hughes, Michael. British Foreign Secretaries in an Uncertain World, 1919–1939. London: Routledge, 2006.
78.Ingrim, Robert. Hitlers glücklichster Tag. London, am 18. Juni 1935. Stuttgart: Seewald Verlag, 1962.
79.Jackson, Peter. France and the Nazi Menace. Intelligence and Policy Making 1933–1939. Oxford: Oxford University Press, 2000.
80.Jackson, Peter. „Naval Policy and National Strategy in France, 1933–1937”. Journal of Strategic Studies 33 (2000), 4: 130–159.
81.James, Robert Rhodes. Anthony Eden. London: Weidenfeld and Nicolson, 1980.
82.Jaroch, Matthias. «To much wit and not enough warning?»: Sir Eric Phipps als britischer Botschafter in Berlin von 1933 bis 1937. Frankfurt am Main: Peter Lang, 1999.
83.Jeziorny, Dariusz. Dyplomacja brytyjska wobec koncepcji paktu wschodniego (1933–1935). Analizy, projekty, działania. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2011.
84.Johnson, Gaynor. „Sir Eric Phipps, the British Government, and the Appeasement of Germany, 1933–1937”. Diplomacy & Statecraft 16 (2005), 4: 651–669.
85.Johnson, Paul. Historia świata od roku 1917 do lat 90-tych. London: Puls, 1992.
86.Jurkiewicz, Jarosław. Pakt wschodni. Z historii stosunków międzynarodowych w latach 1934–1935. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1963.
87.Kennedy, Greg. „Becoming Dependent on the Kindness of Strangers: Britain’s Strategic Foreign Policy, Naval Arms Limitation and the Soviet Factor, 1935–1937”. War in History 11 (2004), 1: 34–60.
88.Kennedy, Thomas C. „«Peace in Our Time»: The Personal Diplomacy of Lord Allen of Hurtwood, 1933–1938”. W: Doves and Diplomats. Foreign Offices and Peace Movements in Europe and America in the Twentieth Century, red. Solomon Wank, 217–239. Westport, Conn.–London: Greenwood Press, 1978.
89.Kitching, Carolyn J. Britain and the Geneva Disarmament Conference. A Study in International History. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003.
90.Koncur, Leszek. „Deklaracja mocarstw z 11 grudnia 1932 r. w sprawie równouprawnienia Niemiec w dziedzinie zbrojeń”. W: Niemcy w polityce międzynarodowej 1919–1939, t. II: Lata wielkiego kryzysu gospodarczego, red. Stanisław Sierpowski, 95–108. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1992.
91.Korczyk, Henryk. Działanie i recepcja Locarna 1927–1936. Warszawa: Neriton, 1999.
92.Kulak, Zbigniew. „Angielsko-niemiecka umowa morska z 18 czerwca 1935 r.”. Przegląd Zachodni 19 (1963), 3: 37–60.
93.Liang, Zhanjun. „The Conclusion of the Anglo-German Naval Agreement in 1935 and Anglo-French Relations”. World History (2000), 2: 39–44.
94.Maiolo, Joseph A. „The Admiralty and the Anglo-German Naval Agreement of 18 June 1935”. Diplomacy & Statecraft 10 (1999), 1: 87–126.
95.Maiolo, Joseph A. „Deception and Intelligence Failure: Anglo-German Preparations for U-boat Warfare in the 1930”. Journal of Strategic Studies 22 (1999), 4: 55–76.
96.Maiolo, Joseph A. „«I believe the Hun is cheating»: British Admiralty Technical Intelligence and the German Navy, 1936–1939”. Intelligence and National Security 11 (1996), 1: 32–58.
97.Maiolo, Joseph A. The Royal Navy and Nazi Germany: 1933–1939. A Study in Appeasement and the Origins of the Second World War. Basingstoke: Macmillan, 1998.
98.Malanowski, Wolfgang. „Das deutsch-englische Flottenabkommen vom 18 Juni 1935 als Ausgangspunkt für Hitlers doktrinäre Bündnispolitik”. Wehrwissenschaftliche Rundschau 5 (1955), 9: 408–420.
99.Marquand, David. Ramsay MacDonald. London: Jonathan Cape, 1977.
100.Marwick, Arthur. Clifford Allen. The Open Conspirator. Edinburgh–London: Oliver & Boyd, 1964.
101.Mazur, Zbigniew. Pakt Czterech. Poznań: Instytut Zachodni, 1979.
102.McKercher, Brian J. C. „From Disarmament to Rearmament: British Civil-Military Relations and Policy-Making, 1933–1934”. Defence Studies 1 (2001), 1: 21–48.
103.McKercher, Brian J. C. „The Foreign Office, 1930–1939: Strategy, Permanent Interests and National Security”. Contemporary British History 18 (2004), 3: 87–109.
104.Medlicott, William Norton. „Britain and Germany. The Search for Agreement, 1930–1937”. W: Retreat from Power. Studies in Britain’s Foreign Policy of the Twentieth Century, t. I:1906–1939, red. David Dilks, 78–101. London: Macmillan, 1981.
105.Michowicz, Waldemar. „Wystąpienie hitlerowskich Niemiec z Konferencji Rozbrojeniowej i Ligi Narodów”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego Seria 1 (1976), 3:43–85.
106.Middlemas, Keith, Barnes, John Baldwin. A Biography. London: Weidenfeld and Nicolson,1969.
107.Murfett, Malcolm H. „Living in the Past: A Critical Re-examination of the Singapore Naval Strategy, 1918–1941”. War & Society 11 (1993), 1: 73–103.
108.Nadolny, Sten. Abrüstungsdiplomatie 1932–1933. Deutschland auf der Genfer Konferenz im Übergang von Weimar zu Hitler. München: tuduv, 1978.
109.Nowak-Kiełbikowa, Maria. „Anthony Eden w Warszawie (2–3 kwietnia 1935 r.)”. Dzieje Najnowsze 16 (1984), 1: 81–98.
110.Nowak-Kiełbikowa, Maria. Polska–Wielka Brytania w dobie zabiegów o zbiorowe bezpieczeństwo w Europie 1923–1937. Warszawa: PWN, 1989.
111.Nurek, Mieczysław. „Aspekt niemiecki bałtyckiej polityki Wielkiej Brytanii w latach 1935–1938”. W: Niemcy w polityce międzynarodowej 1919–1939, t. III: W dobie Monachium, red. Stanisław Sierpowski, 113–124. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1992.
112.Nurek, Mieczysław. Polityka Wielkiej Brytanii w rejonie Morza Bałtyckiego w latach 1935–1939. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 1988.
113.Parker, Robert A. C. „Great Britain, France and the Ethiopian Crisis, 1935–1936”. English Historical Review 89 (1974), 351: 293–332.
114.Peters, Anthony R. Anthony Eden at the Foreign Office 1931–1938. Aldershot: Gower, 1986.
115.Piszczkowski, Tadeusz. Anglia a Polska 1914–1939 w świetle dokumentów brytyjskich. Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy, 1975.
116.Powers, Richard Howard. „Winston Churchill’s Parliamentary Commentary on British Foreign Policy, 1935–1938”. Journal of Modern History 26 (1954), 2: 179–182.
117.Rakowski, Bogusław. „Dyplomacja hitlerowska wobec Genewskiej Konferencji Rozbrojeniowej”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego seria 1 (1968), 5: 147–160.
118.Rautenberg Hans-Jürgen. „Deutsche Rüstungspolitik vom Beginn der Genfer Abrüstungskonferenz bis zum Wiedereinführung der Allgemeinen Wehrpflicht 1932–1935”. Diss. Universität Bonn, 1973.
119.Richardson, Dick. „The Geneva Disarmament Conference, 1932–1934”. W: Decisions and Diplomacy. Essays in Twentieth-Century International History. In Memory of George Grün and Esmonde Robertson, red. Dick Richardson, Glyn Stone, 60–82. London–New York: Routledge, 1995.
120.Richardson, Dick, Kitching, Carolyn. „Britain and the World Disarmament Conference”. W: Britain and the Threat to Stability in Europe, 1918–1945, red. Peter Catterall, Catherine J. Morris, 35–56. London: Leicester University Press, 1993.
121.Roi, Michael L. „From the Stresa Front to the Triple Entente; Sir Robert Vansittart, the Abyssinian Crisis and the Containment of Germany”. Diplomacy & Statecraft 6 (1995), 1: 39–60.
122.Rojek, Wojciech. „Niemieckie zbrojenia morskie w kontekście brytyjskiej polityki zagranicznej 1935–1939”. W: Niemcy w polityce międzynarodowej 1919–1939, t. III: W dobie Monachium, red. Stanisław Sierpowski, 95–112. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1992.
123.Rojek, Wojciech. Spory o władanie morzem. Polityczno-dyplomatyczne aspekty zbrojeń morskich w okresie międzywojennym 1919–1939. Kraków: PAU, 1994.
124.Rose, Norman. Vansittart. Study of a Diplomat. London: Heinemann, 1978.
125.Roskill, Stephen. Naval Policy Between the Wars, t. II: The Period of Reluctant Rearmament 1930–1939. London: Collins, 1976.
126.Rostow, Nicholas. Anglo-French Relations, 1934–1936. London: Macmillan, 1984.
127.Rothwell, Victor. Anthony Eden. A Political Biography, 1931–1957. Manchester: Manchester University Press, 1992.
128.Rudoff, Martin. „The Influence of the German Navy on the British Search for Naval Arms Control, 1928–1935”. PhD diss. Tulane University, 1964.
129.Salerno, Reynolds M. „Multilateral Strategy and Diplomacy: the Anglo-German Naval Agreement and the Mediterranean Crisis, 1935–1936”. Journal of Strategic Studies 17 (1994), 2: 39–78.
130.Salerno, Reynolds M. Vital Crossroads. Mediterranean Origins of the Second World War, 1935–1940. Ithaca: Cornell University Press, 2002.
131.Scammell, Clare M. „The Royal Navy and the Strategic Origins of the Anglo-German Naval Agreement of 1935”. Journal of Strategic Studies 20 (1997), 2: 92–118.
132.Sierpowski, Stanisław. Stosunki polsko-włoskie w latach 1918–1940. Warszawa: PWN, 1975.
133.Sierpowski, Stanisław. „Wystąpienie Niemiec z Ligi Narodów”. Przegląd Zachodni 36 (1983), 2: 67–92.
134.Smith, Malcolm. „Rearmament and Deterrence in Britain in the 1930s”. Journal of Strategic Studies 1 (1978), 3: 313–337.
135.Spence, John H. „The Anglo-German Naval Agreement of 1935: An Interpretation”. Rocky Mountain Social Science Journal 5 (1968): 76–85.
136.Szudarek, Krystian Maciej. „Geneza deklaracji londyńskiej z 3 lutego 1935 r.”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 70 (2001): 225–248.
137.Till, Geoffrey. „Perceptions of Naval Power between the Wars: the British Case”. W: Estimating Foreign Military Power, red. Philip Towle, 172–193. London: Croom Helm, 1982.
138.Vaїsse, Maurice. Sécurité d’Abord. La politique française en matière de désarmement, 9 décembre 1930 – 17 avril 1934. Paris: Editions Pendone, 1981.
139.Varey, David K. „The Politics of Naval Aid: The Foreign Office, the Admiralty, and Anglo-Soviet Technical Cooperation, 1936–1937”. Diplomacy & Statecraft 14 (2003), 4: 50–68.
140.Waddington, Geoffrey T. „‘An idyllic unruffled atmosphere of complete Anglo-German misunderstanding’: Aspects of the Operations of the Dienstelle Ribbentrop in Great Britain, 1934–1938”. History 82 (1997), 265: 44–72.
141.Waddington Geoffrey T. „Eden, the Foreign Office and the ‘German Problem’, 1935–1938”. W: Shaping British Foreign and Defence Policy in the Twentieth Century: A Tough Ask in Turbulent Times, red. Malcolm H. Murfett, 111–135. Basingtoke: Palgrave Macmillan, 2014.
142.Waddington, Geoffrey T. „Hitler, Ribbentrop, die NSDAP und der Niedergang des Britischen Empire 1935–1938”. Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte 40 (1992), 2: 273–306.
143.Waddington, Geoffrey T. „The Career and Political Views of Joachim von Ribbentrop 1932–1938 with Special Reference to Anglo-German Relations”. PhD diss. University of Leeds, 1987.
144.Wark, Wesley K. „Baltic Myths and Submarine Bogeys: British Naval Intelligence and Nazi Germany 1933–1939”. Journal of Strategic Studies 6 (1983), 1: 60–81.
145.Wark, Wesley K. „In Search of a Suitable Japan: British Naval Intelligence in the Pacific before the Second World War”. Intelligence and National Security 1 (1986), 2: 189–211.
146.Wark, Wesley K. „Naval Intelligence in Peacetime: Britain’s Problems in Assessing the German Threat”. W: Naval History. The Sixth Symposium of the U.S. Naval Academy, red. Daniel M. Masterson, 191–205. Wilmington: Scholarly Resources Inc., 1987.
147.Wark, Wesley K. The Ultimate Enemy. British Intelligence and Nazi Germany, 1933–1939. London: Tauris, 1985.
148.Watt, Donald Cameron. „Anglo-German Naval Negotiations on the Eve of the Second World War – I”. Royal United Services Institution Journal 103 (1958), 610: 201–207.
149.Watt, Donald Cameron. „Anglo-German Naval Negotiations on the Eve of the Second World War – II”. Royal United Services Institution Journal 103 (1958), 611: 384–391.
150.Watt, Donald Cameron. „The Anglo-German Naval Agreement of 1935: An Interim Judgment”. Journal of Modern History 26 (1956), 2: 155–175.
151.Weinberg, Gerhard L. „Hitler und England, 1933–1945: Pretense and Reality”. German Studies Review 8 (1985), 2: 299–309.
152.Whaley, Barton. „Covert Rearmament in Germany 1919–1939: Deception and Misperception”. Journal of Strategic Studies 5 (1982), 1: 3–39.
153.Wiggershaus, Norbert T. „Der deutsch-englische Flottenvertrag vom 18. Juni 1935. England und die geheime deutsche Aufrüstung 1933–1935”. Diss. Universität Bonn, 1971.
154.Wojciechowski, Marian. Stosunki polsko-niemieckie 1933–1938. Poznań: Instytut Zachodni,1980.
155.Yuang, Zheng. „Some Observations on the Anglo-German Naval Agreement of 1935”. Journal of Historical Science (1993), 6: 77–84.
156.Żerko, Stanisław. „‘Brytyjskie przymierze’ Adolfa Hitlera”. W: Rola Niemiec w procesach rozwojowych Europy XIX i XX wieku, red. Antoni Czubiński, 291–318. Poznań: Wielkopolska Agencja Wydawnicza, 1995.
157.Żerko, Stanisław. Wymarzone przymierze Hitlera. Wielka Brytania w narodowosocjalistycznych koncepcjach i polityce III Rzeszy do 1939 r. Poznań: Instytut Zachodni, 1995.