Studia Maritima

ISSN: 0137-3587     eISSN: 2353-303X     DOI: 10.18276/sm.2015.28-06
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / Vol. 28 2015
Z problematyki współpracy i konkurencji w polsko-skandynawskich relacjach gospodarczych w okresie międzywojennym XX wieku.

Rok wydania:2015
Liczba stron:36 (89-124)
Słowa kluczowe: relacje gospodarcze polsko-skandynawskie konkurencja i współpraca we wzajemnych kontaktach dwudziestolecie międzywojenne
Autorzy: Bolesław Hajduk
Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych

Abstrakt

Możliwości i warunki do podjęcia współpracy oraz wystąpienia konkurencji we wzajemnych stosunkach gospodarczych pomiędzy odrodzonym w listopadzie 1918 r. państwem polskim a krajami nordyckimi zaistniały w rezultacie jego uznania de iure oraz zawarcia z nimi określonych porozumień natury ekonomicznej. Pierwsze inicjatywy zmierzające do nawiązania współpracy w dziedzinie gospodarczej podjęto jeszcze przed powstaniem niepodległego państwa polskiego. Wyraźny rozwój współpracy gospodarczej w różnych dziedzinach pomiędzy Polską i krajami nordyckimi nastąpił po ostatecznym ustaleniu granic państwowych, podpisaniu z nimi traktatów handlowych i nawigacyjnych, stabilizacji warunków gospodarczych, zwłaszcza finansowych, oraz ogólnego rozwoju gospodarki polskiej. W dziedzinie handlowej obszarami współpracy i zarazem konkurencji był eksport do państw skandynawskich polskich towarów, takich jak: węgiel i inne paliwa, wyroby hutnicze, drewno, artykuły włókiennicze i produkty rolne. Podobne przykłady współpracy i rywalizacji zaobserwować można w imporcie z krajów skandynawskich do Polski, m.in. tłuszczów jadalnych, smarowych, ryb i przetworów, nawozów sztucznych oraz maszyn i urządzeń. Płaszczyzny współpracy znajdowały się również w obszarze inwestycji kapitałowych w różnych gałęziach polskiego przemysłu elektrotechnicznego, drzewnego, włókienniczego, metalowego, spożywczego i zapałczanego. Jednakże inwestycje i działalność szwedzkiego koncernu Ivara Kreugera w Polsce wywarły, w rezultacie jego konkurencji, negatywny wpływ na polski przemysł zapałczany. Przykładem korzystnej współpracy polsko-skandynawskiej w dziedzinie portowej może być działalność spółki duńskiej Højgaard & Schultz AS. Wymieniona firma zbudowała w porcie handlowym Gdynia wszystkie falochrony i nabrzeża oraz przygotowała plany techniczne budowy poszczególnych obiektów. Ponadto wykonała wiele prac w strefie portowej i poza nią, m.in. w portach rybackich w Helu, Wielkiej Wsi (Władysławowie), obiekty hydrotechniczne w Oksywiu oraz zakład energetyczny w Czarnej Wodzie. Jednakże rozbudowa i wzrost obrotów w portach polskiego obszaru celnego wywołał działania konkurencyjne ze strony portów skandynawskich w zakresie obsługi ruchu towarowego, tranzytowego i osobowego. Dziedziną gospodarki, w której zaistniała współpraca polsko-skandynawska, był również przemysł stoczniowy. Jej przejawy to zakupy statków handlowych, jednostek rybackich i silników w stoczniach skandynawskich, usługi remontowe dla armatorów nordyckich wykonywane przez przedsiębiorstwa stoczniowe położone w polskim obszarze gospodarczym oraz kooperacja w postaci sprzedaży na rynki skandynawskie maszyn, urządzeń i elementów wyposażenia. Ponadto prowadzono stałą wymianę polskich studentów oraz inżynierów, zwłaszcza w duńskich zakładach przemysłu okrętowego. Konkretna współpraca polsko-skandynawska wystąpiła w dziedzinie żeglugi i obejmowała tworzenie mieszanych spółek armatorskich oraz wspólną obsługę niektórych szlaków żeglugowych i portów docelowych. Jednocześnie w obszarze aktywności żeglugowej zaobserwować można silną konkurencję pomiędzy armatorami polskimi oraz nordyckimi w przewozach towarów i osób. Ważną dziedziną współpracy, ale i konkurencji w kontaktach szczególnie z Danią, trwającej już od 1903 r., było rolnictwo. Polskie organizacje rolnicze i właściciele dużych gospodarstw korzystali z osiągnięć duńskiego rolnictwa w zakresie hodowli zwierząt i uprawy roślin oraz utrzymywali stały kontakt z stojącymi na wysokim poziomie organizacyjnym i produkcyjnym duńskimi ośrodkami produkcji rolnej, m.in. wysyłając na praktyki do Danii uczniów szkół rolniczych, studentów i inżynierów. Jednakże rozwój polskiego rolnictwa i podniesienie jakości produkcji rolnej prowadziły do konkurencji w zakresie eksportu na rynki trzecie, np. bekonów do Anglii. Współpraca oraz rywalizacja zaistniała także w polsko-skandynawskich kontaktach dotyczących rybołówstwa. Wykorzystanie skandynawskich, głównie duńskich, jednostek łowczych, sprzętu połowowego i instruktorów przyczyniło się w sposób zasadniczy do zapoczątkowania oraz rozwoju polskiego rybactwa na otwartym Bałtyku, wodach Kattegatu i Skagerraku i na Morzu Północnym. Na odnotowanie zasługuje współpraca, a także rozbieżności, ujawniające się pomiędzy polskimi i skandynawskimi delegatami na forum Międzynarodowej Rady Badań Morza z siedzibą w Kopenhadze, do której Polska przystąpiła w 1922 r.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Bolewski A., Związki wytwórczości mineralnej z polskimi portami morskimi, Gdańsk 1947.
2.Czerwińska W., Polska żegluga morska w latach II Rzeczypospolitej, Gdańsk 1971.
3.Czerwińska W., Rola państwa w polskiej gospodarce morskiej 1919–1939, Gdańsk 1975.
4.Dehmel H., Gdynia–Ameryka Linie Żeglugowe S.A. 1930–1950, Gdańsk 1969.
5.Demidow M., Eksport polskiego węgla do Danii w okresie międzywojennym, „Studia i Materiały do Dziejów Śląska” 1971, t. 11.
6.Denkiewicz-Szczepaniak E., Działalność dyplomatyczna i gospodarcza Samuela Eyde’go w Polsce w latach 1919–1923, [w]: Polska – Norwegia 1905–2005, red. J. Szymański, Gdańsk 2006.
7.Hajduk B., Polsko-duńskie kontakty portowe i żeglugowe w latach 1919–1939, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego” 1979, z. 30.
8.Hajduk B., Kontakty polsko-duńskie w dziedzinie przemysłu okrętowego i rybołówstwa w latach 1919–1939, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego” 1980, z. 31/32.
9.Hajduk B., Z problematyki porozumień handlowych pomiędzy Polską i Danią w latach 1934–1939, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego” 1981, z. 33.
10.Hajduk B., Polski system celny w latach 1919–1924, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 1992/1995, t. 53–55, Poznań 1995.
11.Hajduk B., Polskie migracje zarobkowe do Skandynawii w latach 1892–1940, „Rocznik Gdański” 1997, t. 57, z. 2.
12.Hajduk B., Gospodarka Gdańska w latach 1920–1945, Gdańsk 1998.
13.Hajduk B., Skandynawowie w życiu gospodarczym Wolnego Miasta Gdańska, [w:] Polska – Szwecja 1919–1999, red. J. Szymański, Gdańsk 2000.
14.Hajduk B., Działalność spółki duńskiej Højgaard & Schultz AS w Polsce w latach 1924–1949, [w:] Polska – Dania w ciągu wieków, red. J. Szymański, Gdańsk 2004.
15.Hajduk B., Z działalności Skandynawów w międzywojennej Gdyni (1922–1939), [w:] Miscellanea pomorskie. Studia z dziejów Pomorza Zachodniego i Nadwiślańskiego, red. W. Skóra, Słupsk 2008.
16.Hajduk B., Z problematyki stosunków handlowych między Polską i Islandią w latach 1919–1939, [w:] Tantum possumus quantum scimus. Księga pamiątkowa
17.dedykowana Profesorowi Z. Chmielewskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. R. Gaziński, A. Makowski, Szczecin 2012.
18.Højgaard & Schultz AS, Ingeniører og Entreprenører 1918–1943, Købehavn 1943.
19.Hołowiński J., Polsko-Skandynawskie Towarzystwo Transportowe „Polskarob” w latach 1927–1939, [w:] Materiały do 40-lecia Polski na morzu 1920–1960, z. 1, Gdańsk 1960.
20.Jałowiecki A., Konkurencja węglowa polsko-brytyjska na rynkach skandynawskich, Toruń 1935.
21.Kawczyński J., Import owoców południowych do Polski, Gdynia grudzień 1938 [ze zbiorów prof. S. Waschko, w posiadaniu B. Hajduka].
22.Landau Z., Tomaszewski J., Gospodarka Polski międzywojennej, t. 3: (1930–1935), Warszawa 1982.
23.Matla A., Zarys polsko-norweskich kontaktów gospodarczych w latach 1918–1921, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego” 1983, z. 35.
24.Matla A., Polsko-norweskie kontakty żeglugowe w latach 1919–1926, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego” 1986/1987, z. 38/39.
25.Matla A., Organizacja zbytu norweskich śledzi na rynku polskim w latach 1919–1939, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego” 1988/1991, z. 40.
26.Matla A., Działalność norweskiego koncernu Bergenske w portach polskiego obszaru celnego w latach 1919–1939, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego” 1992, z. 41.
27.Mielczarek R., Budowa portu handlowego w Gdyni w latach 1924–1939, Gdańsk 2001.
28.Pullat R., Stosunki polsko-fińskie w okresie międzywojennym, tłum. M. Galińska, Warszawa 1998.
29.Steyer D., Półwiecze Polski na morzu, Gdańsk 1970.
30.Stosunki dyplomatyczne Polski. Informator, t. 1: Europa 1918–2006, red. K. Szczepanik, A. Herman-Łukasik, B. Janicka, Warszawa 2007.
31.Szymański J., Stosunki gospodarcze Polski ze Szwecją w latach 1919–1939, Gdańsk 1978.
32.Szymański J., Kapitał norweski wobec gospodarki Polski międzywojennej (1919–1939), „Zapiski Historyczne” 1987, z. 2.
33.Szymański J., Polsko-skandynawska współpraca w zakresie żeglugi w okresie międzywojennym (1919–1939), Gdańsk 1988.
34.Szymański J., Stosunki gospodarcze Polski z Norwegią w latach 1918–1929, Gdańsk 2005.
35.Uggla A.N., Rola Alfa de Pomiana Haydukiewicza w grze o wizerunek Polski w Szwecji po pierwszej wojnie światowej, [w:] Polska – Szwecja 1919–1999, red. J. Szymański, Gdańsk 2000.
36.Waschko S., Zboże i mąka (referat), 1935 [w posiadaniu B. Hajduka].
37.Waschko S., Systemy celne, Warszawa 1971.
38.Widernik M., Porty Gdańska i Gdyni w życiu gospodarczym II Rzeczypospolitej, Gdańsk 1991.