Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie

ISSN: 1230-0780     eISSN: 2719-4337    OAI    DOI: 10.18276/skk.2020.27-33
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  CEEOL  ERIH PLUS

Lista wydań / nr 27 2020
Kwestia unieważniania prawomocnych orzeczeń sądowych wydawanych wobec księży w Polsce w latach 1944–1989

Autorzy: Piotr Sobański ORCID
Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Zielonogórskiego, Katedra Prawa Konstytucyjnego, Europejskiego i Międzynarodowego Publicznego; Kancelaria Adwokacka w Zielonej Górze
Słowa kluczowe: represje Kościół księża odszkodowania rehabilitacja
Rok wydania:2020
Liczba stron:19 (571-589)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Tematem artykułu jest zagadnienie możliwości unieważniania prawomocnych orzeczeń sądowych wydawanych wobec księży w Polsce w latach 1944–1989. Po II wojnie światowej Kościół Rzymskokatolicki był obiektem prześladowań, które trwały do końca lat 80. Księża byli aresztowani oraz prowadzono przeciwko nim postępowania karne, które kończyły się wydaniem wyroków skazujących. Często represje następowały nie tylko z przyczyn religijnych, lecz także ze względu na działalność opozycyjną wobec ówczesnego ustroju. Rehabilitację księży represjonowanych w latach 1944–1989 umożliwiły regulacje ustawy z 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy uznaje się za nieważne orzeczenia rozstrzygające o odpowiedzialności karnoprawnej za czyny związane z działalnością na rzecz niepodległości Polski oraz orzeczenia wydane z powodu takiej działalności. Z uwagi na skalę represji wobec księży w latach 1944–1989, pamięć o prześladowanych księżach oraz przewidzianą w ustawie możliwość uzyskania pośmiertnej rehabilitacji zalecane jest podjęcie kroków mających na celu stwierdzenie nieważności wszystkich orzeczeń, które były przejawem represjonowania księży związanego z działalnością na rzecz niepodległości.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Andrzejczyk, Łukasz. „Ewangeliczna wolność w kazaniach ks. Jerzego Popiełuszki”. Studia Teologiczne 32 (2014): 155–182.
2.Anusz, Andrzej. Kościół obywatelski. Formowanie społeczeństwa obywatelskiego w PRL w okresie powstawania niezależnych instytucji politycznych (1976–1981). Warszawa: Akces, 2004.
3.Artymiak, Grażyna, Monika Klejnowska, Czesław P. Kłak, Arita Masłowska, Zbigniew Sobolewski, Piotr K. Sowiński. Proces karny. Część szczególna. Warszawa: Wolters Kluwer, 2012.
4.Bielska, Anna. „Duszpasterstwo Akademickie w Gorzowie Wielkopolskim w latach 1972–1989. „Oaza wolności” i głos sprzeciwu wobec komunistycznych władz”. W: W służbie władzy czy społeczeństwa? Wybrane problemy kultury i nauki na Środkowym Nadodrzu w latach 1945–1989, red. Przemysław Bartkowiak, Dawid Kotlarek, 86–96. Zielona Góra: Pro Libris, 2010.
5.Blustein, Jeffrey M. Forgiveness and Remembrance. Remembering Wrongdoing in Personal and Public Life. Oxford: Oxford University Press, 2014.
6.Churska, Kamila, Tadeusz Grab, Alicja Paczoska-Hauke, Waldemar Ptak, Tomasz Rabant, Marek Szymaniak. „Twarze bezpieki 1945–1990. Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w województwach pomorskim/bydgo¬skim, toruńskim i włocławskim. Informator personalny”. Dostęp 8.03.2016. http://ipn.gov.pl/__data/assets/pdf_file/0003/62877/1-37813.pdf.
7.Dudek, Antoni, Ryszard Gryz. Komuniści i Kościół w Polsce (1945–1989). Kraków: Znak, 2006.
8.Dudek, Dariusz. Zasady ustroju III Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Wolters Kluwer, 2009.
9.Dzwonkowski, Tadeusz. Powiat zielonogórski w latach 1945–1948. Zarys dziejów politycznych. Warszawa: Oficyna Wydawnictw Promocyjnych „Civitas Christiana”, 1997.
10.Fijalkowski, Agata. „Politics, Law, and Justice in People’s Poland: The Fieldorf File”. Slavic Review 1 (2014): 85–107.
11.Grajewski, Andrzej. „Ciągłość i zmiana. Polacy i Rosjanie. Wzajemna percepcja”. W: Białe plamy – czarne plamy: sprawy trudne w polsko-rosyjskich stosunkach 1918–2008, red. Adam Rotfeld, Anatolij Torkunow, 953–988. Warszawa: PISM, 2010.
12.Hofmański, Piotr, Stanisław Zabłocki. Elementy metodyki pracy sędziego w sprawach karnych. Warszawa: Wolters Kluwer, 2011.
13.Jazownik, Maria, Leszek Jazownik, Krzysztof Wołczyński. Z Gniłowód do Łężycy. Zielona Góra: Księgarnia Akademicka, 2013.
14.Jemielity, Witold. „Budownictwo sakralne i kościelne w diecezji łomżyńskiej w latach 1945–1992”. Studia Teologiczne 24 (2006): 255–273.
15.Kamiński, Łukasz. „Dekada Solidarności”. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej 9–10 (2010): 2–13.
16.Kamiński, Łukasz. „Władza wobec opozycji 1976–1989”. Pamięć i Sprawiedliwość 2 (2003): 9–32.
17.Kopiec, Jan. „Relacje państwo-Kościół w Polsce w latach 1945–1989”. W: Droga do stabilizacji administracji kościelnej na Ziemiach Zachodnich i Północnych po II wojnie światowej. W 40. rocznicę konstytucji apostolskiej Pawła VI „Episcoporum Poloniae coetus”, red. Wojciech Kucharski, 11–32. Wrocław: Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”, 2013.
18.Koteluk, Daniel. „Zabiegi duchowieństwa oraz wiernych Kościoła katolickiego na rzecz przywrócenia nauki religii w Szkole Podstawowej w Czerwieńsku od 1953 do 1956 roku”. W: W służbie władzy czy społeczeństwa? Wybrane problemy kultury i nauki na Środkowym Nadodrzu w latach 1945–1989, red. Przemysław Bartkowiak, Dawid Kotlarek, 68–76. Zielona Góra: Pro Libris, 2010.
19.Krajewski, Marcin. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej według kodeksu cywilnego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2011.
20.Krasowski, Kamil. „Ks. Ignacy Zoń – kapłan niezłomny”. Dostęp 10.04.2019. http://www.niedziela.pl/artykul/115644/nd/Ks-Ignacy-Zon-150-kaplan-niezlomny.
21.Krawczyk, Michał. „Działalność Urzędu do Spraw Wyznań w zakresie tworzenia i obsady stanowisk kościelnych”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach. Seria: Administracja i Zarządzanie 24 (2013): 143–167.
22.Lubecka, Małgorzata. „Pozorna „odwilż” w stosunkach państwo-kościół na przykładzie powiatu ostrołęckiego”. Dostęp 10.04.2019. http://mazowsze.hist.pl/files/Zeszyty_Naukowe_Ostroleckiego_Towarzystwa_Naukowego/PDF_bez_tytulowych/Zeszyty_Naukowe_Ostroleckiego_Towarzystwa_Naukowego-r2008-t22/Zeszyty_Naukowe_Ostroleckiego_Towarzystwa_Naukowego-r2008-t22-s163-180/Zeszyty_Naukowe_Ostroleckiego_Towarzystwa_Naukowego-r2008-t22-s163-180.pdf.
23.Madej, Krzysztof. „Opozycja w PRL 1956–1980. Stan badań”. Pamięć i Sprawiedliwość 4 (2003): 227–252.
24.Marcinkowska, Anna. „ustalenie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie procedury karnej”. Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury 3 (2014): 41–55.
25.Mazurkiewicz, Dariusz. Działania Wydziału do Spraw Wyznań w Zielonej Górze wobec Kościoła gorzowskiego w latach 1950–1972. Studium prawno-historyczne. Lublin, 2007.
26.Mierzejewski, Piotr. „Tzw. ustawa rehabilitacyjna na tle orzecznictwa Sądu Najwyższego”. Studia Iuridica 31 (1996): 117–145.
27.Milej, Tomasz. „Polen”. W: Staatshaftung in Europa. Nationales und Unionsrecht, red. Oliver Dörr, 461–504. Berlin: De Gruyter, 2014.
28.Musiał, Filip. „Osłabić Wojtyłę i opozycję. Wydział IV SB w Krakowie w latach 1975–1978”. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 3 (2010): 69–75.
29.„Otwarcie wystawy «Obrona Domu Katolickiego w Zielonej Górze – 30 maja 1960» oraz sesja naukowa – Sulechów, 16 czerwca 2008 r.”. Dostęp 8.03.2016. https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/2292,Otwarcie-wystawy-Obrona-Domu-Katolickiego-w-Zielonej-Gorze-30-maja-1960-oraz-ses.html?search=58275205312614.
30.„Parafia Najświętszej Trójcy w Zielonej Górze”. Dostęp 8.03.2019. http://www.parafiaochla.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=67.
31.„Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Józefa w Zaborze”. Dostęp 8.03.2016. http://www.parafiazabor.pl.
32.Poleszak, Sławomir. „«Pomoc» sowiecka przy tworzeniu komunistycznego aparatu bezpieczeństwa w Polsce”. Dostęp 10.04.2019. http://www.pzh.ihpt.pl/zeszyty/pzh_11/Poleszak.pdf.
33.Romanowska, Elżbieta. „Wojskowe prokuratury Polskich Kolei Państwowych w latach 1944–1949 – formalno-prawne podstawy działalności”. Przegląd Historyczno-Wojskowy 12 (2011): 97–124.
34.Sendecki, Piotr. „Niekonstytucyjność dekretów stanu wojennego – refleksje historyczne i uwagi de lege lata w związku z wyrokiem trybunału konstytucyjnego z 16 marca 2011”. W: Państwo – prawo – polityka, Księga poświęcona pamięci Profesora Henryka Groszyka, red. Jarosław Kostrubiec, Mateusz Chrzanowski, Ireneusz Nowikowski, 281–293. Lublin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Marii Curie-Sklodowskiej, 2012.
35.Sikorski, Juliusz. „Władza a Kościół na Ziemi Lubuskiej w latach 1945–1956”. Rocznik Lubuski 2 (2005): 95–121.
36.Skoczylas, Kazimierz. „Błogosławiony ksiądz Jerzy Popiełuszko wzorem osobowym w wychowaniu chrześcijańskim”. Studia Włocławskie 14 (2012): 217–227.
37.Skorupka, Jerzy. O sprawiedliwości procesu karnego. Warszawa: Wolters Kluwer, 2013.
38.Skubisz-Kępka, Katarzyna. Sprostowanie i odpowiedź w prasie. Studium z zakresu prawa polskiego na tle prawnoporównawczym. Warszawa: Wolters Kluwer, 2009.
39.Sońta, Cezariusz. „Geneza i ewolucja modelu odpowiedzialności karnej za udział w organizacjach przestępczych w prawie polskim”. Studia Bezpieczeństwa Narodowego 4 (2013): 157–175.
40.Sychta, Katarzyna. „Charakter prawny postępowania rehabilitacyjnego określonego ustawą z dnia 23.02.1991 r.”. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4 (2001): 121–142.
41.Szot, Adam. „Rok 1950 – czas porozumienia, czy przełomu? Z dziejów Kościoła na Białostocczyźnie”. Studia Teologiczne 28 (2010): 411–434.
42.Szwagrzyk, Krzysztof. Winni? – niewinni? Dolnośląskie podziemie niepodległościowe (1945–1956) w świetle dokumentów sądowych. Wrocław: Biblioteka Sejmowa, 1999.
43.Szymanowski, Adam. Polityka władz komunistycznych wobec Kościoła rzymskokatolickiego na Dolnym Śląsku w latach 1960–1966. Wrocław: Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa, 2009.
44.Śmierzchalski-Wachocz, Dariusz. Duchowieństwo rzymskokatolickie na Pomorzu Zachodnim, Środkowym i Ziemi Lubuskiej w świetle dokumentów państwowych z lat 1945–1989. T. 1. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2014.
45.Śmierzchalski-Wachocz, Dariusz. „Obrońca Domu Katolickiego w Zielonej Górze – Ks. Kazimierz Michalski (1898–1975)”. Dostęp 10.04.2019. http://mtrojnar.rzeszow.opoka.org.pl/ksieza_niezlomni/kazimierz_michalski.
46.Świda, Zofia, Jerzy Skorupka, Ryszard Ponikowski, Włodzimierz Posnow. Postępowanie karne. Część ogólna. Warszawa: Wolters Kluwer, 2012.
47.Tarkowski, Paweł. „Droga ku zjednoczeniu. PPR i PPS w powiecie bialskim w latach 1947–1948”. Dostęp 10.04.2019. http://komunizm.net.pl/wp-content/uploads/2015/05_PT.pdf.
48.Wachowski, Waldemar. „Świebodzin 1945 – Życie religijne”. Dostęp 10.04.2019. http://www.schwiebus.pl/articles.php?id=142.
49.Wołczański, Józef. Eksterminacja narodu polskiego i Kościoła Rzymskokatolickiego przez ukraińskich nacjonalistów w Małopolsce Wschodniej w latach 1939–1945: materiały źródłowe. Cz. 2. Kraków: Wydawnictwo Bł. Jakuba Strzemię Archidiecezji Lwowskiej Ob. Łac, 2006.
50.Zaradny, Ryszard. Władza i społeczność Zielonej Góry w latach 1945–1975. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2009.
51.Żaryn, Jan. „Kościół katolicki a «Solidarność» w latach 1980–1981”. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej 9–10 (2010): 151–154.
52.Żaryn, Jan. „Prymas Wyszyński w perspektywie zmagań o niepodległość”. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej 10 (2011): 30–36.
53.Żurek, Jacek. „Aparat bezpieczeństwa wobec Kościoła katolickiego w Polsce. Wybrane struktury (1944–1953)”. Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989 3 (2006): 91–128.