Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie

ISSN: 1230-0780     eISSN: 2719-4337    OAI    DOI: 10.18276/skk.2020.27-23
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  CEEOL  ERIH PLUS

Lista wydań / nr 27 2020
Kryzys wychowania w wartościach i jego konsekwencje – analiza zjawiska na przełomie XX i XXI wieku

Autorzy: Iwona Rawicka ORCID
Wydział Teologiczny Uniwersytetu Szczecińskiego, Katedra Teologii Praktycznej
Słowa kluczowe: system wartości wychowanie rodzina młodzież
Rok wydania:2020
Liczba stron:16 (405-420)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

W każdym aspekcie ludzkiego życia człowiek spotyka się z analizą wartości, a system wartości ma określony wpływ na życie społeczne i wychowanie. Hierarchiczne uporządkowanie wartości (wyniesione z rodzinnego domu) jest warunkiem większej aktywności młodzieży w sprawach ważnych społecznie i moralnie. Wartości w życiu społecznym są pożądane i cenne. Przemiany, jakie nastąpiły w Polsce po 1989 roku, jak i wcześniej propagowana ideologia marksistowska, miały wpływ na życie rodzin i wychowywanie potomstwa. Niszczenie wartości dotyczyło i często dotyczy wymiaru narodowego, społecznego i religijnego. Pojawiła się laicyzacja życia i przyjęcie konsumpcyjnego modelu życia. Swoiste zmiany dotyczyły wartości rodziny i domu rodzinnego. Rozbicie i dysfunkcyjność rodziny, konflikty w pokoleniach powodują, że dzieci uciekają z domu, a grupa rówieśnicza i jej subkultura staje się wzorem do naśladowania. W ten sposób dochodzi do rozkładu podstawowej kulturotwórczej roli domu rodzinnego. Współczesna rodzina stała się „otwarta” i „chłonna” na wszystko, co dociera do niej z zewnątrz. Wystąpiły tendencje do osiągnięcia wysokiego standardu materialnego i pozyskania wolnego czasu. Wzrósł wskaźnik rozwodów i tzw. pozamałżeńskich wspólnot życia. Kryzys w poważnym stopniu objął wychowawczą funkcję domu rodzinnego. Część wychowujących się w rodzinie dzieci przyjmuje moralność rodziców, ale wykształcają się też alternatywne formy życia moralnego. Mass media mają specjalny udział w przebudowie systemu wartości. Wywierają wpływ na ludzi, a szczególnie na młode pokolenie. Przekazywane w nich wzory i zachowania są często bezkrytycznie naśladowane, a trudno jest w nich odnaleźć pozytywne ustosunkowanie do takich wartości jak Bóg, religia, ojczyzna, wychowanie, doskonalenie siebie. Kryzys wychowania dotknął przede wszystkim takich wartości jak autorytet i dyscyplina. Młodym ludziom zaczyna brakować norm i wzorców regulujących ich zachowanie. Często zaciera się to, co jest możliwe, a co nie jest, które plany życiowe są realne, a które nie. Pomocni mogą tu być dobrzy wychowawcy, którzy wskażą prawdziwe życiowe wartości, ale i ukażą cele w życiu. Wychowywanie zarówno przez rodziców, dziadków jak i nauczycieli ma stanowić pomoc w socjalizacji młodego pokolenia. Dokonuje się to przede wszystkim przez przyswajanie wartości i norm społecznych, pomoc w przyjęciu i pełnieniu ról społecznych oraz w kształtowaniu sumienia. Wychowanie powinno wprowadzać w rzeczywistość kulturalną i pomóc młodemu człowiekowi odkryć siebie jako osobę, swoje wartości osobowe, zarówno witalne, intelektualne, estetyczne, jak i moralne. Aby młody człowiek był pożyteczny dla społeczeństwa, powinna go cechować nie tylko twórcza indywidualność, ale również zdolność do współpracy i odpowiedzialności za innych. Gdy wzrasta wykształcenie rodziców, często pojawia się niewydolność wychowawcza i brak rozumienia potrzeb potomstwa. Zapełnienie tej pustki to również wyzwanie dla wychowawców i pedagogów, którzy mogą ukazywać młodym prawdziwe wartości i przez to pomóc odnaleźć sens życia.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Adamski, Franciszek. „Pluralizm wartości a wychowanie”. Fides et Ratio 3, 7 (2011): 80–85.
2.Bielicki, Eugeniusz. Młodociani przestępcy, ich wartości i orientacja wartościująca. Bydgoszcz: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1995.
3.Bielicki, Eugeniusz. Wpływ wartości na zachowania przestępcze jako przedmiot badań kryminologii. Bydgoszcz: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1996.
4.Błasiak, Anna. Aksjologiczne aspekty procesu wychowania. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2009.
5.Brzozowski, Piotr. „Uniwersalna hierarchia wartości – fakt czy fikcja?”. Przegląd Psychologiczny 48, 3 (2005): 261–276.
6.Chałas, Krystyna. „Wychowanie ku wartościom – podmiotowe trudności realizacji w praktyce edukacyjnej”. W: Wartości w pedagogice, red. Waldemar Furmanek, 297–309. Rze¬szów–Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2005.
7.Chlewiński, Zdzisław. „Kryzys autorytetu?”. Ethos 37 (1997): 160–167.
8.Czerniawska, Mirosława, Emilia Dolata. „Osobowościowe uwarunkowania systemów wartości”. Psychologia Rozwojowa 10, 2 (2005): 123–133.
9.Dienelt, Karl. „Analiza przejawów psychologicznych i dążeń życiowych współczesnej młodzieży”. W: Człowiek – wartości – sens. Studia z psychologii egzystencji. Logoteoria i nooteoria. Logoterapia i nooterapia, red. Kazimierz Popieliski, 185–201. Lublin: Redak¬cja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1996.
10.Dobroczyński, Grzegorz. „Wyjście z jaskini w czas kryzysu”. Przegląd Powszechny 3 (1996): 269–271.
11.Dyczewski, Leon. Kultura polska w procesie przemian. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1995.
12.Elżanowska, Hanna. „Międzypokoleniowa transmisja wartości w rodzinie”. Studia z Psychologii w KUL 18 (2012): 97–114.
13.Frąckowiak, Monika. „Rodzina jako wartość w świadomości współczesnych Polek”. Roczniki Socjologii Rodziny 18 (2007): 15–38.
14.Fromm, Erich. Ucieczka od wolności. Warszawa: Czytelnik, 1999.
15.Gadacz, Tadeusz. „Wychowanie do wolności”. W: Poza kryzysem tożsamości, red. Franciszek Adamski. Kraków: Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1993.
16.Jusiak, Roman. „Wartości preferowane przez nauczycieli szkół sandomierskich”. Roczniki Nauk Społecznych 28–29, 2 (2000–2001): 29–61.
17.Kokocińska, Anna. Społeczna wartość wyższego wykształcenia. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2015.
18.Komorowska-Pudło, Marta. „System wartości Schelerowskich a postawy dorosłych wobec wybranych aspektów relacji w heteroseksualnych związkach intymnych”. Fides et Ratio 17, 1 (2014): 57–90.
19.Kotłowski, Karol. Aksjologiczne podstawy teorii wychowania moralnego. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum, 1976.
20.Kukułowicz, Teresa. „Wartości w wychowaniu”. W: Człowiek – wartości – sens. Studia z psychologii egzystencji. Logoteoria i nooteoria. Logoterapia i nooterapia, red. Kazimierz Popielski, 411–413. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1996.
21.Kunowski, Stefan. Podstawy współczesnej pedagogiki. Warszawa: Wydawnictwo Salezjańskie, 1993.
22.Lewandowska-Walter, Aleksandra. „Transmisja wartości w rodzinie”. W: Kultura konsumpcji – wartości, cele, dobrostan. Psychologiczne aspekty zjawiska, red. Anna Maria Zawadzka, Małgorzata Niesiobędzka, Dorota Godlewska-Werner, 59–77. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Filomatów, 2014.
23.Mariański, Janusz, Witold Zdaniewicz. Wartości religijne i moralne młodych Polaków. War¬szawa: Pallottinum, 1991.
24.Mariański, Janusz. „Postawy młodzieży polskiej wobec sensu życia”. W: Człowiek – wartości – sens. Studia z psychologii egzystencji. Logoteoria i nooteoria. Logoterapia i nooterapia, red. Kazimierz Popielski, 289–307. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1996.
25.Mariański, Janusz. Wprowadzenie do socjologii moralności. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1989.
26.Masłowski, Andrzej. „Osobowościowe korelaty kryzysu w wartościowaniu”. Studia z Psychologii w KUL 14 (2007): 57–71.
27.Mielnik, Justyna. „Altruizm – próba przybliżenia pojęcia”. Pedagogia Ojcostwa 13 (2016): 199–205.
28.Niemiec, Barbara. „Człowiek bez granic”. Tygodnik Solidarność 28 (1996): 4.
29.Nowak, Marian. „Znaczenie wartości w procesie wychowania”. W: Człowiek – wartości – sens. Studia z psychologii egzystencji. Logoteoria i nooteoria. Logoterapia i nooterapia, red. Kazimierz Popielski, 241–259. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1996.
30.Oleś, Piotr. „Z badań nad wartościami i wartościowaniem: niektóre kwestie metodologiczne”. Roczniki Psychologiczne 5 (2002): 53–75.
31.Ossowska, Maria. Podstawy nauki o moralności. Warszawa: PWN, 1957.
32.Popielski, Kazimierz. „Miejsce i znaczenie wartości w procesie bycia i stawania się człowieka (VIII tez do dyskusji)”. W: Człowiek – wartości – sens. Studia z psychologii egzystencji. Logoteoria i nooteoria. Logoterapia i nooterapia, red. Kazimierz Popielski, 71–76. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1996.
33.Reber, Arthur S. „Wartość”. W: Słownik psychologii, 810. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, 2000.
34.Rynio, Alina. „Autorytet osób znaczących w kształtowaniu osobowości dojrzałej”. Ethos 37 (1997): 121–129.
35.Schrade, Ulrich, Bogusław Wolniewicz, Jan Zubelewicz. „Dom jako wartość duchowa”. Znak 4 (1996): 90–108.
36.Skrzypniak, Ryszard. „Wartości w procesie wychowania rodzinnego”. Roczniki Socjologii Rodziny 12 (2000): 32–47.
37.Sławiński, Stanisław. Wychowywać do posłuszeństwa. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1994.
38.Śliwak, Jacek. „Altruizm a preferencja wartości”. Roczniki Filozoficzne KUL 43 (1995): 111–146.
39.Świda, Hanna. „Pojęcie wartości i jej znaczenie dla osobowości”. W: Młodzież a wartości, red. Hanna Świda, 12–50. Warszawa: WSiP, 1979.
40.Tyszka, Andrzej. „Wartości zdegradowane, wartości ocalone (szkic do bilansu czterdziestolecia)”. W: Kultura jest kultem własności, 103–124. Lublin: Norbertinum, 1993.
41.Tyszka, Andrzej. „Wartości zdegradowane, wartości ocalone”. W: Spór o wartości w kulturze i wychowaniu, red. Franciszek Adamski, 13–35. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1991.
42.Valadier, Paul. „Europa i jej bogowie”. Przegląd Powszechny 4 (1996): 29–31.
43.Waszkielewicz, Bernadeta. „Baśń dla zgłodniałych pensjonarek”. Rzeczpospolita 85 (1996): 4.
44.Wolicka, Elżbieta. „Między chaosem a porządkiem”. Znak 5 (1996): 14–29.
45.Wrońska, Katarzyna. „Aksjologia Dietricha von Hildebranda w sporze o ideał wychowania”. W: Spór o wartości w kulturze i wychowaniu, red. Franciszek Adamski, 143–151. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1991.
46.Zawadzka, Anna Maria, Dorota Dykalska-Bieck. „Wartości rodziców i tendencje materialistyczne dzieci”, Chowanna 1 (2013): 235–254.
47.Zawadzka, Anna Maria, Małgorzata Niesiobędzka, Dorota Godlewska-Werner. Wstęp do Kultura konsumpcji – wartości, cele, dobrostan. Psychologiczne aspekty zjawiska, red. Anna Maria Zawadzka, Małgorzata Niesiobędzka, Dorota Godlewska-Werner, 7–12. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Filomatów, 2014.