Studia Językoznawcze : synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

ISSN: 1730-4180     eISSN: 2353-3161     DOI: 10.18276/sj.2018.17-13
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / t. 17, 2018
Rdzenni mieszkańcy Czarnego Lądu w oczach Henryka Sienkiewicza podróżnika na materiale "Listów z Afryki" (1892)

Rok wydania:2018
Liczba stron:18 (211-228)
Słowa kluczowe: Henryk Sienkiewicz listy z podróży stereotyp rasowy Murzyna
Autorzy: Danuta Kowalska ORCID
Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Łódź

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie wizerunku rdzennych mieszkańców Afryki, z którymi Sienkiewicz miał kontakt podczas egzotycznej wyprawy, odbytej na przełomie 1890/1891 roku. Podstawę materiałową do rozważań stanowi zapis relacji z podróży, który przyjął popularną w drugiej połowie XIX wieku formę listu z podróży – Listy z Afryki. Opracowanie wpisuje się w nurt badań nad stereotypami etnicznymi prowadzonymi w perspektywie historycznej. Do przeprowadzenia analiz wykorzystane zostały pojęcia punktu widzenia (przyjętego przez autora tekstu) oraz perspektywy. Zanalizowany w ten sposób materiał leksykalny pozwolił określić punkty widzenia oraz wskazać inwentarz aspektów, pod względem których postrzega się przedstawicieli obcych narodowości. Dominującym punktem widzenia przyjętym w opisie mieszkańca Czarnego Lądu jest europocentryzm. Sienkiewicz w swoich podróżach był Polakiem o silnej tożsamości narodowej oraz Europejczykiem. Natomiast wśród aspektów profilujących narodowość murzyńską wyróżniono następujące: aspekt fizyczny, kulturowy, psychiczny oraz społeczny. W analizowanych tekstach w sferze ocen zaznacza się protekcjonalne traktowanie Murzynów i ich cywilizacji. Pisarz jest przeświadczony o cywilizacyjnej i religijnej wyższości Europejczyków, toteż cywilizowanie Murzynów uznaje za niezbędne. Murzyni są postrzegani jako niewolnicy lub słudzy, o niskim statusie społecznym, wyglądający egzotycznie, ubodzy w sferze materialnej i duchowej. Wydaje się, że na taki sposób opisu wpłynął ogólny mechanizm tworzenia stereotypów: wyraźnie wyodrębnienie grupy „obcej” oraz przypisanie jej zestawu stałych cech.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Źródło
2.Sienkiewicz, Henryk. Dzieła, wyd. zbiorowe, red. Julian Krzyżanowski. T. XLIII. Listy z Afryki. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1949.
3.Opracowania
4.Bartmiński, Jerzy. „Punkt widzenia, perspektywa, językowy obraz świata”. W: Językowy obraz świata, red. Jerzy Bartmiński. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1999, 103–120.
5.Bartmiński, Jerzy, Ryszard Tokarski. „Językowy obraz świata a spójność tekstu”. W: Teoria tekstu. Zbiór studiów, red. Teresa Dobrzyńska. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986, 65–81.
6.Bartmiński, Jerzy. Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2007.
7.Bartmiński, Jerzy, Stanisława Niebrzegowska. „Profile a podmiotowa interpretacja świata”. W: Profilowanie w języku i w tekście, red. Jerzy Bartmiński, Ryszard Tokarski. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1998, 211–224.
8.Kosowska, Ewa. Negacje i kompromisy. Antropologia polskości Henryka Sienkiewicza. Katowice: „Śląsk” Wydawnictwo Naukowe, 2002.
9.Kowalska, Danuta, Magdalena Pietrzak „Przedstawiciele obcych narodowości w oczach Sienkiewicza podróżnika”. W: Wokół dziejów używania polszczyzny – wspólnoty, potrzeby, zachowania komunikatywne, red. Magdalena Hawrysz, Marzanna Uździcka. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2018, 171–193.
10.Langacker, Ronald. Wykłady z gramatyki kognitywnej. Kazimierz nad Wisłą, grudzień 1993, red. Henryk Kardela. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1995.
11.Najder, Zdzisław. „O Listach z Afryki Henryka Sienkiewicza”. Pamiętnik Literacki 4 (1956): 333–350.
12.Niewiara, Aleksandra. Wyobrażenia o narodach w pamiętnikach i dziennikach w XVI–XIX wieku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.
13.Niewiara, Aleksandra. „Polskie stereotypy narodowe w świetle badań diachronicznych”. LingVaria 2 (2010): 171–183.
14.Rejter, Artur. Kształtowanie się gatunku reportażu podróżniczego w perspektywie stylistycznej i pragmatycznej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.
15.Weyssenhoff, Józef. „Henryk Sienkiewicz: Listy z Afryki”. Biblioteka Warszawska 1 (1893): 375–384.
16.Witek, Halina. Wizerunek obcego. Kultury afrykańskie w relacjach Henryka Sienkiewicza, Mariana Brandysa i Marcina Kydryńskiego. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2009.
17.Wysocka, Aneta. „Językowy obraz Afrykanina”. Etnolingwistyka 14 (2002): 175–193.