Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

ISSN: 1730-4180     eISSN: 2353-3161     DOI: 10.18276/sj.2020.19-01
CC BY-SA   Open Access   CEEOL

Lista wydań / t. 19, 2020
Odkwitnęły dni wasze pod wstydu liściami… – uwagi o metaforyce astronomiczno-meteorologicznej Sonetów krymskich Adama Mickiewicza

Autorzy: Małgorzata Andrejczyk ORCID
Uniwersytet w Białymstoku, Białystok
Słowa kluczowe: Adam Mickiewicz metafora słownictwo astronomiczno-meteorologiczne
Rok wydania:2020
Liczba stron:14 (5-18)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

W artykule podjęto próbę omówienia metaforyki astronomiczno-meteorologicznej obecnej w Sonetach krymskich Adama Mickiewicza oraz określenia jej roli w budowaniu świata przedstawionego wskazanych sonetów. Opis słownictwa tematycznego i tropów stylistycznych występujących w utworach Mickiewicza był już niejednokrotnie przedmiotem badań językoznawczych, ale charakterystyka metaforyki nie została jeszcze przeprowadzona. Stąd też temat tego szkicu może uzupełnić jedną z nisz, która wciąż jeszcze istnieje, w wydawać by się mogło kompletnym opisie języka wieszcza. W pracy wykorzystuję definicję metafory omówioną przez Teresę Dobrzyńską (1994) oraz elementy metodologii zaproponowanej przez Piotra Wróblewskiego (1998). Analiza wykazuje, że czas i miejsce powstania dzieła miały wpływ na jakość metaforyki oraz stosowanego w jej obrębie słownictwa tematycznego. Dostosowanie języka poetyckiego Mickiewicza widoczne jest w omówionych przykładach. Wyobrażenia, do których odsyłają przenośnie wyekscerpowane z Sonetów krymskich, wykraczają poza polskie realia kulturowe i odwołują się do ówczesnej rzeczywistości okolic Krymu. Zastosowanie wskazanych metafor służy uwypukleniu egzotyczności i tajemniczości Krymu. Przeprowadzona analiza wykazuje, że przenośnie pozwalają wyrazić to, czego poeta nie mógł nazwać pojedynczymi słowami, a chciał ten obraz przekazać czytelnikowi. Wykorzystane metafory umożliwią uzewnętrznienie emocji oraz przeżyć, które towarzyszyły Mickiewiczowi, a były trudne do opisania w konwencji realistycznej.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Bartol-Jarosińska, Danuta. „Semantyka żywiołów w Sonetach krymskich i ich przekładzie na francuski”. W: Mickiewicz i Kresy. Rozprawy przedstawione na międzynarodowej sesji naukowej w Krakowie, 4–6 grudnia 1997, red. Zofia Kurzowa, Zofia Cygal-Krupowa, 175–193. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 1999.
2.Białoskórska, Mirosława. „Orientalna stylizacja słownictwa Sonetów krymskich Adama Mickiewicza”. Slavia Occidentalis 48–49 (1991/1992): 19–26.
3.Białoskórska, Mirosława. „Pole leksykalno-stylistyczne wiatru w utworach Adama Mickiewicza”. Język Polski 78 (1998), 5: 321–328.
4.Białoskórska, Mirosława. „Konotacje semantyczne i symboliczne wiatru w utworach Adama Mickiewicza”. Język Polski 81 (2001), 1–2: 55–67.
5.Białoskórska, Mirosława. Mickiewiczowskie peryfrazy. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2002.
6.Białoskórska, Mirosława, Wojciech Ryszard Rzepka. „Językowa kreacja obrazu wody w Sonetach krymskich na tle wybranych utworów Adama Mickiewicza”. Poznańskie Spotkania Językoznawcze 5 (1999), 2: 91–103.
7.Dobrzyńska, Teresa. Mówiąc przenośnie. Studia o metaforze. Warszawa: Instytut Badań Literackich – Wydawnictwo, 1994.
8.Doroszewski, Witold, red. Słownik języka polskiego. T. 1–11. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958–1969.
9.Ginkowa, Łucja. „Cechy języka sentymentalnej i wczesnoromantycznej liryki krajobrazowej”. Pamiętnik Literacki 69 (1978), 4: 187–214.
10.Ginkowa, Łucja. „Główne motywy liryki pejzażowej wczesnego romantyzmu”. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, 392, Prace Historycznoliterackie, 17 (1980): 27–50.
11.Górski, Konrad, Stefan Hrabec, red. Słownik języka Adama Mickiewicza. T. 1–11. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1962–1983.
12.Karłowicz, Jan, Adam Antoni Kryński, Władysław Niedźwiedzki. Słownik języka polskiego. T. 1–8. Warszawa: Nakładem Prenumeratorów / i Kasy im. Mianowskiego, 1900–1927.
13.Krupianka, Aleksandra. „Porównania homeryckie w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza”. W: Polszczyzna dawna i współczesna. Materiały z ogólnopolskich konferencji językoznawczych, red. Czesław Łapicz, 61–68. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1994.
14.Kulawik, Adam. Zarys poetyki. Kraków: Wydawnictwo Antykwa, 2013.
15.Kupiszewski, Władysław. „Mickiewiczowskie chmury i obłoki”. W: W służbie nauce i szkole. Księga pamiątkowa poświęcona Profesorowi Doktorowi Zenonowi Klemensiewiczowi. 235–246. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970.
16.Kupiszewski, Władysław. Polskie słownictwo z zakresu astronomii i miar czasu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.
17.Kupiszewski, Władysław. „Słownictwo meteorologiczne i astronomiczne w utworach Marii Rodziewiczówny”. Prace Filologiczne 53 (2007): 343–354.
18.Kupiszewski, Władysław. „Słownictwo meteorologiczne w XVII-wiecznym zabytku”. Slavia Occidentalis 40 (1983): 40–63.
19.Kupiszewski, Władysław. Słownictwo meteorologiczne w gwarach i historii języka polskiego. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1969.
20.Kupiszewski, Władysław. „Ze słownictwa ludowego w zakresie astronomii. I Ludowe nazwy gwiazdozbiorów”. Poradnik Językowy 5 (1958): 233–245.
21.Kupiszewski, Władysław. „Ze słownictwa ludowego w zakresie astronomii. II Ludowe nazwy gwiazd”. Poradnik Językowy 6–7 (1959): 290–303.
22.Kupiszewski, Władysław, Zdzisława Węgiełek-Januszewska. Słownictwo Warmii i Mazur: astronomia ludowa, miary czasu i meteorologia. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1959.
23.Lakoff, George, Mark Johnson. Metafory w naszym życiu. Tłum. Tomasz Krzeszowski. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 1988.
24.Leszczyński, Zenon. „Nad porównaniami Mickiewicza”. W: Mickiewicz i Kresy. Rozprawy przedstawione na międzynarodowej sesji naukowej w Krakowie, 4–6 grudnia 1997, red. Zofia Kurzowa, Zofia Cygal-Krupowa, 131–143. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 1999.
25.Orgelbrand, Maurycy, red. Słownik języka polskiego. T. 1–2. Wilno: wyd. staraniem M. Orgelbranda, 1861.
26.Pajdzińska, Anna. „Językowy obraz świata a metafora artystyczna”. Język a Kultura 20 (2008): 241–252.
27.Rudnicka-Fira, Elżbieta. Słownictwo „Dziadów” Adama Mickiewicza w świetle analizy statystycznej (wybór problematyki). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1986.
28.Skubalanka, Teresa. „Nowotwory językowe Mickiewicza wobec teorii i praktyki oświecenia i romantyzmu”. W: O języku Adama Mickiewicza. Studia, red. Zenon Klemensiewicz, 331–369. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1959.
29.Skubalanka, Teresa. „Wiersz Mickiewicza Te rozkwitłe świeżo drzewa… wśród konwencji stylistycznych epoki”. Język Artystyczny 10 (1996): 53–60.
30.Sokólska, Urszula. „Język opisów natury w Balladach i romansach Adama Mickiewicza”. Białostockie Archiwum Językowe 6 (2006): 111–124.
31.Sokólska, Urszula. „Językowy obraz żywiołu ognia w Balladach i romansach Adama Mickiewicza”. W: Światło w dolinie. Prace ofiarowane Profesor Halinie Krukowskiej, red. Krzysztof Korotkich, Jarosław Ławski, Danuta Zawadzka, 627–640. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007.
32.Sokólska, Urszula. Leksykalno-stylistyczne cechy prozy Melchiora Wańkowicza (na materiale reportaży z lat 1961–1974). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2005.
33.Sokólska, Urszula. „Żywioł ziemi w Balladach i romansach Adama Mickiewicza”. W: Donum Amicitiae. Księga jubileuszowa ofiarowana Pani Profesor Ewie Kołodziejek, red. Jolanta Ignatowicz-Skowrońska, Rafał Sidorowicz, 225–234. Szczecin: Volumina.pl Daniel Krzanowski, 2016.
34.Turska, Halina. „Język opisów przyrody w Panu Tadeuszu wobec tradycji polskiego klasycyzmu”. W: O języku Adama Mickiewicza. Studia, red. Zenon Klemensiewicz, 185–330. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1959.
35.Witkowska, Alina. Mickiewicz. Słowo i czyn. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986.
36.Wróblewski, Piotr. Struktura, typologia i frekwencja polskich metafor. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 1998.