Przegląd Zachodniopomorski

ISSN: 0552-4245     eISSN: 2353-3021     DOI: 10.18276/pz.2018.1-01
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / z. 1 2018
Carolinum redivivum. Kryzys dydaktyczny w Królewskim Gimnazjum Karolińskim w Szczecinie w latach 1679-1680 w świetle dokumentacji dydaktycznej szkoły

Rok wydania:2018
Liczba stron:30 (5-34)
Słowa kluczowe: historia Szczecina historia szkolnictwa Królewskie Gimnazjum Karolińskie
Autorzy: Małgorzata Cieśluk

Abstrakt

W latach 1676–1677 Szczecin, pozostający pod kontrolą władz szwedzkich, przeżył dwa oblężenia armii elektora brandenburskiego. Szczególnie drugie z nich przyniosło istotne konsekwencje dla działającego w mieście Królewskiego Gimnazjum Karolińskiego. W wyniku ostrzałów artyleryjskich zniszczone zostały między innymi zabudowania uczelni, której dydaktyczna działalność zamarła na okres ponad roku – od końca sierpnia 1677 roku do końca września 1678 roku. Konsekwencje kryzysu z lat 1676–1677 znacząco wpływały na warunki i jakość pracy szkoły oraz wiele aspektów jej codziennego życia, szczególnie w pierwszych latach po przywróceniu działalności. Na bliższą obserwację stanu uczelni w latach 1679–1680 pozwalają, wykorzystywane dotąd w nikłym stopniu, materiały dydaktyczne – plany zajęć oraz wykazy prac uczniów Carolinum. Celem niniejszego artykułu jest pokazanie, w jaki sposób objawiały się problemy w funkcjonowaniu zajęć dydaktycznych w tym okresie. Istotną rolę odgrywa także zaobserwowanie działań rektora Johanna Ernsta Pfuela, co przyczyniło się do przełamania kryzysu i odzyskania przez szkołę wysokiego poziomu dydaktycznego. W rozważaniach przedstawiono najpierw analizę ilościową i jakościową kadry, dalej omówiono sposoby nauczania i formy pracy stosowane w tym okresie, na koniec poddano refleksji kwestię zależności między kryzysem dydaktycznym a sytuacją uczniów Carolinum. W świetle analizy wykazu prac za rok 1679 i planu zajęć na 1680 rok okazało się, że nie tyle zniszczenia bazy materialnej uczelni, podkreślane na ogół w literaturze przedmiotu, stanowiły główną trudność w funkcjonowaniu uczelni. Czynnikiem, który najmocniej zagrażał stabilności jej działania był katastrofalny stan kadry dydaktycznej. Wpłynęło to również na ograniczenia realizowanego programu nauczania, co jednak było minimalizowane dzięki dydaktycznemu zaangażowaniu rektora. Dość szybko natomiast poprawiła się liczebność uczniów Carolinum. W efekcie różnorodnych działań szczecińska szkoła przetrwała kryzys dydaktyczny i w ciągu kilku lat powróciła do wysokich standardów funkcjonowania.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Archiwum Państwowe w Szczecinie: Rękopisy i Spuścizny, sygn. 788; Fundacja Najświętszej Marii Panny, sygn. 1445.
2.Książnica Pomorska w Szczecinie, sygn. Rkps 250/1: Album Studiosorum Gymnasi Regi Stetinensis […].
3.Acta Inaugurationis Gymnasii Carolini, Stetini [1667–1668], http://digital.staatsbibliothek-berlin.de/werkansicht?PPN=PPN669026980&PHYSID=PHYS_0001&DMDID=(2.09.2017).
4.Acta Scholastica […], Bd. 6, Nürnberg 1745.
5.Descriptio Paedagogii Stetinensis 1573, wyd. S. Schwann, Szczecin 1966.
6.Hering J.S., Historische Nachricht von der Stiftung der 2 Collegiat-Kirchen, in den berümhten Stadt Alten Stettin: namentlich S. Marien u. S. Ottens oder Schlosskirchen […], Alten Stettin 1725.
7.Hiltebrandt J.A., Verzeichniß Der Hirten im Obrigkeitlichen Stande […], Alten Stettin–Stargard 1724.
8.Plany i wykazy prac z lat 1679–1685, Książnica Pomorska w Szczecinie, sygn. XVIII/12989.I.
9.Verfassung des Gimnasii Carolini zu Alt. Stettin […], Alt. Stettin 1667.
10.Bieck (Biccius) Christian, w: Bio-Bibliographien. Brandenburgische Gelehrte der Frühen Neuzeit. Mark Brandenburg 1640–1713, red. L. Noack, J. Splett, Berlin 2001.
11.Borysowska A., „Album Studiosorum” jako źródło do dziejów szczecińskiego Pedagogium Książęcego, w: Piśmiennictwo na Pomorzu Zachodnim do końca XVIII wieku, red. J. Kosman, Szczecin 2015.
12.Cieśluk M., Johann Ernst Pfuel jako rektor Królewskiego Gimnazjum Karolińskiego w świetle planów wykładów i wykazów prac studenckich. Wybrane zagadnienia, w: Od Pedagogium Książęcego do Gimnazjum Mariackiego. Z dziejów szkolnictwa półwyższego w Szczecinie do początków XIX w., red. A. Borysowska, Szczecin 2018.
13.Engelbrecht Ch., Fromm, Andreas, w: Neue Deutsche Biographie 5 (1961).
14.Gaziński R., Pedagogium Książęce (lata 1544–1667), w: Akademicki Szczecin XVI–XXI wiek, red. P. Niedzielski, W. Tarczyński, Szczecin 2016.
15.Gut P., Szczecińskie akademickie szkoły średnie w II połowie XVII i XVIII wieku, w: Akademicki Szczecin XVI–XXI wiek, red. P. Niedzielski, W Tarczyński, Szczecin 2016.
16.Gut P., Z dziejów Gimnazjum Karolińskiego (Gymnasium Regium Carolinum) w Szczecinie (1667–1715), „Dyskurs Europejski” 2015, t. 3.
17.Heyden K., Gelehrte Pommern in den Matrikeln der Universität Königsberg in Preußen, Dresden 2011.
18.Knapp G.C., Lactures on Christian Theology, t. 1, tłum. L. Woods Jun., Philadelphia 1845.
19.Kuryłowicz M., Wiliński A., Rzymskie prawo prywatne. Zarys wykładu, Warszawa 2013.
20.Labuda G. (red.), Księga Pamiątkowa Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu dla uczczenia 600-lecia założenia Uniwersytetu Jagiellońskiego, Poznań 1965.
21.Labuda G. (red.), Dzieje Szczecina, t. II: Wiek X–1805, Poznań 1985.
22.Lange E., Die Greifswalder Sammlung Vitae Pomeranorum, Greifswald 1898.
23.Mielcarek Z., Owczarek B., Od Pedagogium do Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1985.
24.Movius, Friedrich, w: CERL Thesaurus, https://thesaurus.cerl.org/cgi-bin/record.pl?rid=cnp00459353 (28.03.2017).
25.Niedzielski P., Tarczyński W. (red.), Akademicki Szczecin XVI–XXI wiek, Szczecin 2016.
26.Nieznanowska J., Syzyfowe prace. 175 lat starań profesorów medycyny Pedagogium Książęcego / Gimnazjum Karolińskiego / Królewskiego Gimnazjum Akademickiego o powstanie w Szczecinie uniwersyteckiego wydziału lekarskiego, w: Od Pedagogium Książęcego do Gimnazjum Mariackiego. Z dziejów szkolnictwa półwyższego w Szczecinie do początków XIX w., red. A. Borysowska [w druku].
27.Otto M., Pokrzywnicki J. (red.), W gdańskim ogrodzie Muz. Gimnazjum Akademickie w Gdańsku wobec kultury starożytnych Greków i Rzymian. Idee, teksty, artefakty, Pelplin 2016.
28.Rychlewska L., Dzieje literatury rzymskiej, Wrocław 2005.
29.Schickard, Wilhelm „Elder”, w: CERL Thesaurus, https://thesaurus.cerl.org/cgi-bin/record.pl?rid=cnp00918450 (19.02.2017).
30.Schwann S., Z dziejów szczecińskiego Pedagogium, w: Descriptio Paedagogii Stetinensis 1573, wyd. S. Schwann, Szczecin 1966.
31.Wachowiak B., Pierwociny życia uniwersyteckiego w Szczecinie w XVI i w początku XVII wieku, w: Księga Pamiątkowa Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu dla uczczenia 600-lecia założenia Uniwersytetu Jagiellońskiego, red. G. Labuda, Poznań 1965.
32.Wachowiak B., Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478–1713, w: Dzieje Szczecina, t. II: Wiek X–1805, red. G. Labuda, Poznań 1985.
33.Wehrmann M., Geschichte des Königlichen Marienstifts-Gymnasiums (des früheren Herzoglischen Pädagogiums und Königl. akademischen Gymnasiums) in Stettin. 1544–1894, „Festschrift zum dreihundertfünfzigjährigen Jubiläum des Königlichen Marienstifts-Gymnasiums zu Stettin”, Stettin 1894.
34.Wesołowska S., Das fürstlische Pädagogium bzw. Gymnasium Carolinum in Stettin, w: D. Alvermann, N. Jörn, J.E. Olesen (red.), Die Universität Greifswald in der Bildungslandschaft des Ostseeraums, Münster 2007.
35.Wilhelm Schickard, w: MacTutor History of Mathematics archive, http://wwwgroups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Schickard.htm (19.02.2017).