Przegląd Zachodniopomorski

ISSN: 0552-4245     eISSN: 2353-3021    OAI    DOI: 10.18276/pz.2021.36-06
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS

Issue archive / t. 36 (65) 2021
Kto spalił Słupsk w marcu 1945 roku? Przypadek pomorskiego miasta zajmowanego przez Armię Czerwoną
(Who burnt Słupsk in March 1945? A case of a Pomeranian town captured by Red Army)

Authors: Wojciech Skóra ORCID
Akademia Pomorska w Słupsku
Keywords: The Soviets Red Army Pomerania town fires Słupsk landsmannschaft
Year of publication:2021
Page range:41 (151-191)
Cited-by (Crossref) ?:

Additional information

brak plików graficznych i oświadczenia, konieczność poprawy przypisów, wszystko po recenzjach

Abstract

Undefended by the Germans, Słupsk suffered heavy losses during the World War II, which changed forever the town’s buildings. The inhabitants, both the former and the present, the Germans and the Poles, have for decades asked who is to blame as there was no fighting? According to the history of Słupsk edited by Stanisław Gierszewski – until this day the basic synthesis of the town’s history – 25–30 per cent of Słupsk was destroyed in March 1945 as a result of Red Army fights with the Germans. These fights were described. During the Polish People’s Republic period a whispered word of mouth history existed in the background of these false statements. According to this construction, it were the Red Army soldiers who set the undefended Słupsk on fire several hours after capturing the town. Such conclusion was drawn from the memories of the Germans, the Polish pioneer settlers in Słupsk, and from the West German historiography. After the collapse of communism, the word of mouth version, more and more precisely described and justified, was commonly accepted. It was accepted with bitterness, as Słupsk, regarded one of more beautiful Pomeranian towns, “could survive”, because its devastation was not a consequence of military action. It was ascribed to the „barbarism” of the Soviets. This belief can be revised under the influence of the memories of the Germans, published in the 1950s in a journal of the “expellees” from Słupsk, „Stolper Heimatblatt”. Issue 6 contains a letter from Margaret Dähling who eye-witnessed the described events. She was in the city centre when it went up in flames. Her report is surprising, it contradicts the commonly accepted beliefs. The course of events immediately after entrance of the Soviet troops could have been more complex, and the perpetrators could have different motivation than it is assumed. The hypothesis put forward in this article, after taking into account the aforementioned German report, is as follows: Słupsk went up in flames on the night from 7 to 8 March as a result of blowing up the bridges by the German forces, still before the Soviets entered the town. The Germans set a trap for the Red Army soldiers in the Old Market (Markt Platz) houses. On 8 March in the evening, when the Soviet troops had already been there for several hours, the German military materials exploded in the Old Market. The reason is unknown, but the detonation caused by the Germans is likely. As a result of the explosion, further fires ensued. Then the Soviets started systematic fire-raising, for revenge or to blow up further possible traps and to quell possible resistance. The methodicalness of fire-raising and the action of the whole squads point rather to the latter motive. Devastation was completed by the 1st Guards Tank Army of the Red Army marching through the city from Koszalin to Gdańsk. If this hypothesis is true, both the Germans and the Soviets should be responsible for burning the city centre in proportions difficult to estimate. However, the destruction of the town was commenced by the Germans.
Download file

Article file

Bibliography

1.Archiwalia
2.Biblioteka Akademii Pomorskiej w Słupsku, spuścizna Polskiego Towarzystwa Historycznego, teczka 61, Stanisław Witek, „Wspomnienia z lat 1939-1945 (Jezierzyce, 1964 r.)”.
3.Bundesarchiv Koblenz, Ost-Dok 8 Po, nr 40. Bericht über die Räumung des W.B.K. Stolp und der Wehrmeldeämter Stolp Lauenburg, Rummelsburg und Schlawe, 25 IV 1945 r.
4.Centralne Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej, zespół 7742, inwentarz 62016, sprawa 11, Dziennik operacji wojskowych 1072 Pułku Piechoty.
5.Centralne Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej, zespół 6705, inwentarz 123215, sprawa 11, Dziennik operacji wojskowych 239 Pułku Piechoty.
6.Prasa
7.Красная звезда (Krasnaja Zwiezda), 10.03.1945, 58.
8.Stolper Heimatblatt 2 (1952).
9.Stolper Heimatblatt 2 (1953)
10.Stolper Heimatblatt 2 (1953).
11.Stolper Heimatblatt 3 (1952).
12.Stolper Heimatblatt 3 (1955)
13.Stolper Heimatblatt 3 (1955).
14.Stolper Heimatblatt 4 (1952).
15.Stolper Heimatblatt 4 (1953).
16.Stolper Heimatblatt 5 (1952).
17.Stolper Heimatblatt 6 (1952).
18.Stolper Heimatblatt 6 (1953).
19.Stolper Heimatblatt 7 (1952).
20.Opracowania
21.Adamkiewicz, Leszek. Dymy nad Gdańskiem. Agonia Prus Zachodnich. Zakrzewo: Replika, 2013.
22.Adressbuch Stolp 1938. Słupsk, 1938.
23.Anduła, Kamil. „Bitwa w Pradolinie Redy-Łeby. Działania bojowe sowieckich wojsk pancernych na kierunku Gdyni (6-16 marca 1945 r.)”. Przegląd Historyczno-Wojskowy 4 (2020): 42-83.
24.Anduła, Kamil. 1 Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte. Warszawa: Tetragon, 2015.
25.Artur Sikorski, Krzysztof Skrzypiec, Tomasz Urbaniak. „Rys historyczny”. W: Słupsk w dokumencie archiwalnym, red. Joanna Chojecka, Artur Sikorski, Krzysztof Skrzypiec, Tomasz Urbaniak, 17-18. Koszalin: Archiwum Państwowe w Koszalinie, 2018.
26.Die Vertreibung der deutschen Bevölkerung aus den Gebieten östlich der Oder-Neiße. Augsburg: Weltbild Verlag, 1993, Bd. 1.
27.Dzieje Słupska, Słupsk 1986.
28.Friedrich, Jörg. Pożoga. Bombardowanie Niemiec w latach 1940-1945. Warszawa: MDI Books, 2011.
29.Gierszewski, Stanisław red., Historia Słupska. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1981.
30.Grajczak, Dagmara. „Die Russen kommen... Zajęcie Słupska przez Armię Czerwoną w marcu 1945 r. w relacjach mieszkańców miasta”. W: Słupsk i ziemia słupska od średniowiecza do współczesności, red. Wojciech Skóra, Agnieszka Teterycz-Puzio. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2021, (w druku).
31.Groll, Erhard. Paninka. Paninka oder die Wahlverwandtschaft. Leverkusen: Kremer-Verlag, 1997.
32.Kabatek, Mateusz. Lotnictwo w Słupsku 1912-1945. Słupsk: Stratus, 2016.
33.Kopelev, Lew. No Jail for Thought. Londyn 1977.
34.Kopelew, Lew. Aufbewahren für alle Zeit! Aus Ostpreußen in russische Straflager. Ein Sowjetmajor im Widerstand. Hamburg: Verlag Hoffmann und Campe, 1976.
35.Kopf, Stanisław. Wyrok na miasto. Warszawskie Termopile 1944-1945. Warszawa: Askon, 2001.
36.Leszczyński, Adam. Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania. Warszawa: Grupa Wydawnicza Foksal, 2020.
37.Lindenblatt, Helmut. Pommern 1945. Eines der letzten Kapitel in der Geschichte vom Untergang des Dritten Reiches. Leer: Verlag Gerhard Rautenberg, 1993.
38.Łobacz, Witold. „Rozwój urbanistyczny Słupska (1945-1966)”. W: Z najnowszych dziejów Słupska i ziemi słupskiej (1945-1965), red. Kazimierz Podoski, 159-173, Poznań-Słupsk: Wydawnictwo Poznańskie, 1969.
39.Małkowski, Kazimierz. „Zniszczenia Gdyni w wyniku bombardowań, ostrzału artyleryjskiego i walk od pierwszego do ostatniego dnia II wojny światowej”, Zeszyty Gdyńskie 5 (2010): 77-84.
40.Merridale, Catherine. Wojna Iwana. Armia Czerwona 1939-1945, Poznań: Rebis, 2007.
41.Murawski, Erich. Bój o Pomorze. Ostatnie walki obronne na wschodzie. Oświęcim: Napoleon V, 2017.
42.Pagel, Karl-Heinz. Stolp in Pommern - eine ostdeutsche Stadt. Ein Buch über unsere pommersche Heimat. Lübeck, 1977.
43.Podoski, Kazimierz red. Z najnowszych dziejów Słupska i ziemi słupskiej 1945-1965. Poznań-Słupsk: Wydawnictwo Poznańskie, 1969.
44.Romanow, Zenon. „Zajęcie Słupska przez Armię Czerwoną w 1945 roku”. W: Życie dawnych Pomorzan I, red. Wojciech Łysiak, 237-246. Bytów-Poznań: Wydawnictwo Eco, 2001.
45.Sakson, Andrzej. „Wielki symbol polskiej klęski, czyli uwagi o demitologizacji Ziem Odzyskanych i marginalizacji Ziem Zachodnich i Północnych”. W: „Ziemie Odzyskane”. W poszukiwaniu nowych narracji, red. Emilia Kledzik, Maciej Michalski, Małgorzata Praczyk, 145-158. Poznań: Uniwersytet Adama Mickiewicza, 2018.
46.Sobczak, Janusz. Hitlerowskie przesiedlenia ludności niemieckiej w dobie II wojny światowej. Poznań: Instytut Zachodni, 1966.
47.Sołżenicyn, Aleksander. Pruskie noce. Warszawa: Ośrodek Karta, 2018.
48.Szalewska, Elżbieta. Słupsk. Podstawy kształtowania ładu przestrzennego. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2002.
49.Tajemnice walizki generała Sierowa. Dzienniki pierwszego szefa KGB 1939-1963. Konstancin: Rea-Sj, 2019.
50.Wolski, Janusz. „Rozstrzelanie 22 więźniów w Słupsku”. W: Zbrodnie hitlerowskie na ziemi koszalińskiej w latach 1933-1945, red. Andrzej Czechowicz, 124-132. Koszalin, 1968.
51.Zander, Klaus. Kinderland ist abgebrannt. Erlebnisse eines kleinen pommerschen Jungen in den Jahren 1940-1946, bmw: Berlin epubli GmbH, 2011.
52.Netografia
53.„72 rocznica powrotu Słupska do Polski”, http://www.koszalin.ap.gov.pl/72-rocznica-powrotu-slupska-do-polski/, dostęp 25 I 2021).