Przeszłość Demograficzna Polski

Poland's Demographic Past

ISSN: 0079-7189     eISSN: 2719-4345    OAI    DOI: 10.18276/pdp.2020.42-04
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Lista wydań / 42, 2020
Did the Sex Ratio at Birth Reflect Social and Economic Inequalities? The Pilot Study from the Poznań Province, 1875–1913
(Czy wskaźnik proporcji płci przy urodzeniu odbijał nierówności społeczne i ekonomiczne? Pilotażowe badania prowincji poznańskiej (1875–1913))

Autorzy: Grażyna Liczbińska ORCID
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Biologii

Agnieszka Sobkowiak ORCID
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Studiów Edukacyjnych
Słowa kluczowe: obszary miejskie / wiejskie kobiety zamężne / niezamężne źródła stresu środowiskowego proporcja płci po urodzeniu niekorzystne warunki życia
Rok wydania:2020
Liczba stron:27 (95-121)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Celem pracy było sprawdzenie, czy i w jakim stopniu wskaźnik proporcji płci przy urodzeniu mógł odzwierciedlać nierówności społeczne i ekonomiczne w prowincji poznańskiej w ostatnich dekadach XIX i na początku XX wieku. W pracy założono, że ekonomiczny, społeczny i emocjonalny dobrostan matki różnił się ze względu na wielkość ośrodka zamieszkania (Poznań / miasteczko / wieś) i stan cywilny (kobiety niezamężne / mężatki). W populacji zamieszkującej prowincję poznańską obszary miejskie (np. Poznań) i samotne macierzyństwo były predyktorami zwiększającymi szansę na spadek proporcji chłopców do dziewczynek przy urodzeniu poniżej normy biologicznej. Czynniki te mogły działać na kobiety w ciąży poprzez mechanizmy biologiczne (fizjologiczne) indukowane niekorzystnymi warunkami ekonomicznymi (ubóstwo, złe warunki mieszkaniowe, wysiłek fizyczny związany z pracą, mobilność przestrzenna) i stresem psychologicznym (brak aprobaty i wsparcia społecznego, niestabilność społeczna, stygmatyzacja itp.). Warto podkreślić, że zmienność wskaźnika proporcji płci mogła wynikać również z innych czynników, które w tej pracy nie zostały zidentyfikowane (uchwycone).
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Ansari-Lari, M., M. Saadat. “Changing Sex Ratio in Iran, 1976–2000.” Journal of Epidemiology and Community Health 56 (2002): 622–623.
2.Barbosa, Gail A. “The Association of Life Events to Gestational Age at Delivery among Low-Income, Urban, African American Women.” Journal of Perinatology 20 (2000): 438–442.
3.Beltrán Tapia, Francisco J., Domingo Gallego‐Martínez. “What Explains the Missing Girls in Nineteenth‐Century Spain?” Economic History Review 73 (2020), 1: 59–77.
4.Bird, Sheryl Thorburn, Anjani Chandra, Trude Bennett, S. Marie Harvey. “Beyond Marital Status: Relationship Type and Duration and the Risk of Low Birth Weight.” Family Planning Perspectives 32 (2000): 281–287.
5.Borowski, Stanisław. “Zgony i wiek zmarłych w Wielkopolsce w latach 1806–1914.” Przeszłość Demograficzna Polski 1 (1967): 111–130.
6.Brändström, Anders. “Illegitimacy and Lone-Parenthood in XIXth Century Sweden.” Annales de démographie historique 2 (1998): 93–114.
7.Bruckner, Tim, Ralph Catalano. “The Sex Ratio and Age-Specific Male Mortality: Evidence for Culling in Utero.” American Journal of Human Biology 19 (2007): 763–773.
8.Bruckner, Tim, Ralph Catalano, Jennifer Ahern. “Male Fetal Loss in the U.S. Following the Terrorist Attacks of September 11, 2001.” BMC Public Health 10 (2010): 273.
9.Byrne, Julianne, Dorothy Warburton, John Opitz, James Reynolds. “Male Excess among Anatomically Normal Fetuses in Spontaneous Abortions.” American Journal of Medical Genetics 26 (1987): 605–611.
10.Cameron, Elissa Z., Fredrik Dalerum. “A Trivers-Willard Effect in Contemporary Humans: Male-Biased Sex Ratios among Billionaires.” PLoS One 4 (2009), 1: e4195.
11.Campbell, Emily E., Jamie A. Seabrook. “The Influence of Socioeconomic Status on Adverse Birth Outcomes.” Canadian Journal of Midwifery Research and Practice 15 (2016): 10–20.
12.Catalano, Ralph. “Sex Ratios in the Two Germanies: A Test of the Economic Stress Hypothesis.” Human Reproduction 18 (2003): 1972–1975.
13.Catalano, Ralph, Hans-Tore Hansen, Terry Hartig. “The Ecological Effect of Unemployment on the Incidence of Very Low Birthweight in Norway and Sweden.” Journal of Health and Social Behavior 40 (1990): 422–428.
14.Catalano, Ralph, Tim Bruckner, Jeff Gould, Brenda Eskenazi, Elizabeth Anderson. “Sex Ratios in California Following the Terrorist Attacks of September 11, 2001.” Human Reproduction 20 (2005): 1221–1227.
15.Catalano, Ralph, Tim Bruckner, Amy Marks, Brenda Eskenazi. “Exogenous Shocks to the Human Sex Ratio: The Case of September 11, 2001 in New York City.” Human Reproduction 21 (2006): 3127–3131.
16.Catalano, Ralph, Jennifer Ahern, Tim Bruckner, Elizabeth Anderson. “Gender-Specific Selection in Utero among Contemporary Human Birth Cohorts.” Paediatric and Perinatal Epidemiology 23 (2009): 273–278.
17.Cavalli-Sforza, Luigi Luca, Walter Fred Bodmer. The Genetics of Human Populations. San Francisco: Freeman, 1971.
18.Dougherty, Christopher R.S., A.D. Jones. “The Determinants of Birth Weight.” American Journal of Obstetrics and Gynecology 144 (1982): 190–200.
19.Fauve-Chamoux, Antoinette. “Continuity and Change among the Rhemish Proletariat: Preindustrial Textile Work in Family Perspective.” The History of the Family 6 (2001): 167–187.
20.Fauve-Chamoux, Antoinette. Domestic Service and the Formation of European Identity: Understanding the Globalization of Domestic Work, 16th-21st Centuries. Bern: Peter Lang, 2004.
21.Figà-Talamanca, Irene, Pietro Carbone, Laura Lauria, Angela Spinelli, Laura Ulizzi. “Environmental Factors and the Proportion of Males at Birth in Italy.” Environmental and Occupational Health 58 (2003): 119–124.
22.Fukuda, Misao, Kiyomi Fukuda, Takashi Shimizu, Henrik Moller. “Decline in Sex Ratio at Birth after Kobe Earthquake.” Human Reproduction 13 (1998): 2321–2322.
23.Fukuda, Misao, Kiyomi Fukuda, Takashi Shimizu, Wakako Yomura, Seiitsu Shimizu. “Kobe Earthquake and Reduced Sperm Motility.” Human Reproduction 11 (1996): 1244–1246.
24.Funke, Michael, Jörg Rahn. “How Efficient is the East German Economy? An Exploration with Microdata.” Economics of Transition 10 (2002): 201–205.
25.Glynn, Laura M., Pathik D. Wadhwa, Christine Dunkel-Schetter, Aleksandra Chicz- DeMet, Curt A. Sandman. “When Stress Happens Matters: Effects of Earthquake Timing on Stress Responsivity in Pregnancy.” American Journal of Obstetrics and Gynecology 184 (2001): 637–642.
26.Golian, Ján. Život ľudu detvianskýho. Historicko-demograficka a kultúrna sonda do každodenneho života v dlhom 19. Storoči. Ružomberok: The Society for Human Studies, 2019.
27.Graffelman, Jan, Rolf Hoekstra. “A Statistical Analysis of the Effect of Warfare on the Human Secondary Sex Ratio.” Human Biology 72 (2000): 433–445.
28.Grech, Victor. “Economic Stress and the Secondary Sex Ratio: Ireland, Iceland, Greece and Latvia.” International Journal of Tropical Disease & Health 5 (2015): 252–259.
29.Grech, Victor. “Ethnic Differences in Birth Gender Ratio Responses in the United States after the September 11 Attacks and the President Kennedy Assassination,” Early Human Development 91 (2015), 12: 829–836.
30.Grech, Victor. “Historic Royal Events and the Male to Female Ratio at Birth in the United Kingdom.” European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology 191 (2015): 57–61.
31.Grech, Victor. “Secular Trends in Newborn Sex Ratios,” Early Human Development 90 (2014), 11: 755–760.
32.Grech, Victor. “The Influence of Migration on Secular Trends in Sex Ratios at Birth in Cuba in the Past Fifty Years.” Western Indian Medical Journal 63 (2014): 372e6.
33.Grech, Victor. “The Secondary Sex Ratio at Birth Was Depressed in Quebec by the Sovereignty Referendums.” Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada 37 (2015), 5: 405–411.
34.Guilmoto, Christophe Z. High Sex Ratio at Birth in Southeast Europe. Paris: CE PED, Université Paris-Descartes, 2012. http://www.demographie.net/guilmoto/pdf/research% 20note%20on%20BM%20in%20SE %20Europe4.pdf.
35.Haines, Michael. Economic-Demographic Interrelations in Developing Agricultural Regions. A Case Study of Prussian Upper Silesia 1840–1914. New York: Arno Press, 1977.
36.Hansen, Dorthe, Henrik Møller, Jørn Olsen. “Severe Periconceptional Life Events and the Sex Ratio in Offspring: Follow up Study Based on five National Registers.” BMJ 319 (1999): 548–549.
37.James, Henry William. “Proximate Causes of the Variation of the Human Sex Ratio at Birth.” Early Human Development 91 (2015): 795–799.
38.Henry, Louis. Techniques d’analyse en démographie historique. Paris: Éditions de INE D, 1980.
39.Horrell, Sara, Deborah Oxley. “Gender Bias in 19th Century England: Evidence from Factory Children,” Economics & Human Biology 22 (2016): 47–64.
40.Jayachandran, Seema, Ilyana Kuziemko, “Why Do Mothers Breastfeed Girls Less than Boys? Evidence and Implications for Child Health in India.” The Quarterly Journal of Economics 126 (2011), 3: 1485–1538.
41.Jarrell, John. “Rationale for Study of the Human Sex Ratio in Population Studies of Polluted Environments.” Cadernos de Saude Publica 18 (2002): 429–443.
42.Jongbloet, Piet Hein, Nel Roeleveld, Hans Groenewoud. “Where the Boys Aren’t: Dioxin and the Sex Ratio.” Environmental Health Perspectives 110 (2002): 1–3.
43.Jongbloet, Piet Hein, Gerhard Zielhuis, Hans Groenewoud, P.C.M. Pasker-de Jong. “The Secular Trends in Male: Female Ratio at Birth in Post-war Industrialized Countries.” Environmental Health Perspectives 109 (2001): 749–752.
44.Kaczmarski, Bogusław. “Ocena spisów ludności na Śląsku z pierwszej połowy XIX wieku.” Przeszłość Demograficzna Polski 1 (1967): 33–63.
45.Kanninen, Ohto, Aleksi Karhula. “Changes in Income at Macro Level Predict Sex Ratio at Birth in OEC D Countries.” PLoS One 11 (2016), 7: e0158943.
46.Kemkes, Ariane. “Secondary Sex Ratio Variation during Stressful Times: The Impact of the French Revolutionary Wars on a German Parish (1787–1802).” American Journal of Human Biology 8 (2006), 6: 806–821.
47.Kędelski, Mieczysław. “Próba rekonstrukcji porządku wymierania w Wielkopolsce w okresie rewolucji demograficznej.” Przeszłość Demograficzna Polski 12 (1980): 47–65.
48.Kędelski, Mieczysław. “Umieralność i trwanie życia w Wielkopolsce w latach 1818–1875.” Przeszłość Demograficzna Polski 16 (1985): 109–138.
49.Kirchengast, Sylvia, Michael Mayer and Manfred Voigt. “Pregnancy Outcome Is Associated with Maternal Marital Status in Austria – Even at the Beginning of the 21st Century.” Anthropolischer Anzeiger 65 (2007): 415–426.
50.Klotzke, Zbigniew. “Ludność obwodu Urzędu Stanu Cywilnego Luzino w latach 1874–1918.” Przeszłość Demograficzna Polski 12 (1980): 65–104.
51.Kok, Jan, Frans van Poppel, Ellen Kruse. “Mortality among Illegitimate Children in Mid-nineteenth Century The Hague.” In: The Decline of Infant and Child Mortality. The European Experience: 1750–1990, eds. Carlo A. Corsini, Paulo Viazzo, 193–212. Den Haag: Martinus Nijhoff Publishers, 1997.
52.Kosińska, Magdalena, Tomasz Hadada, Grażyna Liczbińska. “Does Extreme Maternal Age Still Act as a Risk Factor for Adverse Perinatal Outcome? Evidence from Poland 20 Years after the Social and Economic Transformation.” Anthropological Review 82 (2019): 125–137.
53.Kozieł, Sławomir, Stanley J. Ulijaszek. “Waiting for Trivers and Willard: Do the Rich Really Favor Sons?” American Journal of Physical Anthropology 115 (2001): 71–79.
54.Kuklo, Cezary. The Population of the Holy Cross Parish in Warsaw in the 18th Century. Białystok: Institute for Research of European Cultural Heritage, 2016.
55.Kuklo, Cezary. Demografii historycznej wkład do nauk o rodzinie. XVII Warsztaty Antropologiczne im. Profesora Janusza Charzewskiego. Łódź 2016.
56.Liczbińska, Grażyna. “Diseases, Health Status and Mortality in Urban and Rural Environments: The Case of Catholics and Lutherans in 19th-Century Greater Poland.” Anthropological Review 73 (2010): 21–36.
57.Liczbińska, Grażyna. “Infant and Child Mortality among Catholics and Lutherans in Nineteenth century Poznań.” Journal of Biosocial Science 41 (2009): 661–683.
58.Liczbińska, Grażyna. Lutherans in the Poznań Province. Biological Dynamics of the Lutheran Population in the 19th and Early 20th Centuries. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2015.
59.Liczbińska, Grażyna. Umieralność i jej uwarunkowania wśród katolickiej i ewangelickiej ludności historycznego Poznania. Poznań: Biblioteka Telgte, 2009.
60.Liczbińska, Grażyna, Miroslav Králík. “Body Size at Birth in Babies Born during WWII : The Evidence from Poland.” American Journal of Human Biology 32 (2020): e23421.
61.Liczbińska, Grażyna, Ewa Syska, Renata Koziarska-Kasperczyk, Anna Kledzik. “Marital Fertility and the Family in Poland from the Late Nineteenth to the Early Twentieth Century.” Journal of Interdisciplinary History 49 (2018): 279–303.
62.Liczbińska, Grażyna, Zbigniew Czapla, Oskar Nowak, Janusz Piontek. “Body Mass Index Values of Conscripts in the Polish Lands under Prussian Rule in the Late 19th and Early 20th Centuries.” Economics and Human Biology 21 (2016): 75–83.
63.Lipkind, Heather S., Allison Curry, Mary Huynh, Lorna Thorpe, Thomas Matte. “Birth Outcomes among Offspring of Women Exposed to the September 11, 2001, Terrorist Attacks.” American Journal of Obstetrics and Gynecology 116 (2010): 917–925.
64.Lipowicz, Anna, Monika Lopuszanska. “Marital Differences in Blood Pressure and the Risk of Hypertension among Polish Men.” European Journal of Epidemiology 20 (2005): 421–427.
65.Lynch, Katherine A. “Why Weren’t (Many) European Women ‘Missing’?” History of the Family 16 (2011): 250–266.
66.Lyster, W.R. “Altered Sex Ratio after the London Smog of 1952 and the Brisbane Flood of 1965.” International Journal of Obstetrics and Gynaecology 81 (1974): 626–631. Łopuszańska-Dawid, Monika, Alicja Szklarska, Halina Kołodziej, Anna Lipowicz, Ewa
67.A. Jankowska. “The Relationship between: Occupational Status, Biological Condition and Androgen Hormone Level among Polish Adult Men: The Wroclaw Male Study.” The Aging Male 19 (2016): 231–238.
68.Łuczak, Czesław. Życie gospodarczo-społeczne w Poznaniu 1815–1918. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1965.
69.Mealey, Linda, Wade Mackey. “Variation in Offspring Sex Ratio in Women of Differing Social Status.” Ethology and Sociobiology 11 (1990): 83–95.
70.Mizuno, Reiko. “The Male/Female Ratio of Fetal Deaths and Births in Japan.” The Lancet 356 (2000): 738–739.
71.Mocarelli, Paolo, Pier Mario Gerthoux, Enrica Ferrari, Donald G. Patterson, Stephanie M. Kieszak, Paolo Brambilla, Nicoletta Vincoli et al. “Paternal Concentrations of Dioxin and Sex Ratio of Offspring.” The Lancet 355 (2000): 1858–1863. Neumann, Manfred J.M. German Unification: Economic Problems and Consequences. Working Paper DP584. London, Center for Economic Policy Research, 1991.
72.Paradysz, Jan. “Współczesna demografia regionalna i kilka wniosków z niej wypływających dla innych badań w mikroskali.” Przeszłość Demograficzna Polski 26 (2005): 167–189. Pergament, Eugene, Pinar Bayrak Todydemir, Morris Fiddler. “Sex Ratio: A Biological Perspective of ‘Sex and the City’.” Reproductive BioMedicine Online 5 (2002): 43–46.
73.Peterka, Miroslav, Renata Peterkova, Zbynek Likovsky. “Chernobyl: Prenatal Loss of Four Hundred Male Fetuses in the Czech Republic.” Reproductive Toxicology 18 (2004): 75–79.
74.Piasecki, Edmund. Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Studium demograficzne. Warszawa–Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1990.
75.Piprek, Rafał P., Jacek Z. Kubiak. “Historia badań nad determinacją płci.” Kosmos 68 (4): 523–533.
76.Polasek, O., I. Kolcic, B. Kolaric and I. Rudan. “Sex Ratio at Birth and War in Croatia (1991-1995).” Human Reproduction 20 (2005), 9: 2489–2491.
77.Rachwał, Piotr. Ruch naturalny ludności rzymskokatolickiej w Lubelskiem w świetle rejestracji metrykalnej z lat 1582–1900. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2019.
78.Reid, Alice, Ros Davies, Eilidh Garrett, John Andrew Dale Blaikie. “Vulnerability among Illegitimate Children in Nineteenth Century Scotland.” Annales de démographie historique 111 (2006): 89–113.
79.Revuelta-Eugercios, Bárbara A. “Abandoned and Illegitimate, a Double Mortality Penalty? Mortality of Illegitimate Infants in the Foundling Hospital of Madrid, la Inclusa (1890–1935).” The History of the Family 18 (2013): 44–67.
80.Ruckstuhl, Kathreen E., Grant P. Colijn, Volodymyr Amiot, Erin Vinish. “Mother’s Occupation and Sex Ratio at Birth.” BMC Public Health 10 (2010): 269
81.Sarg, Freddy. En Alsace, du berçeau à la tombe: rites, coutumes et croyances hier et aujourd’hui. Strasbourg: Editions Oberlin, 1977.
82.Schumacher, Reto, Grażyna Ryczkowska, Olivier Perroux. “Unwed Mothers in the City. Illegitimate Fertility in 19th-Century Geneva.” The History of the Family 12 (2007), 3: 189–202.
83.Scott, Susan, C.J. Duncan. “Reproductive Strategies and Sex-biased Investment.” Human Nature 10 (1999): 85–108.
84.Seabrook, Jamie A., William R. Avison. “Family Structure and Children’s Socio-Economic Attainment: A Canadian Sample.” Canadian Review of Sociology 52 (2012): 66–88.
85.Song, Shige. “Does Famine Influence Sex Ratio at Birth? Evidence from the 1959–1961 Great Leap Forward Famine in China.” Proceedings of the Royal Society B 279 (2012): 2883–2890. Sex Imbalances at Birth: Current Trends, Consequences and Policy Implication. UNF PA Asia and the Pacific Regional Office Bangkok, 2012.
86.Stanisz, Andrzej. Przystępny kurs statystyki z zastosowaniem STATISTICA PL na przykładach medycyny. T. 2: Modele liniowe i nieliniowe. Kraków: StatSoft, 2007.
87.Suzuki, Kohta, Zentaro Yamagata, Miyuki Kawado, Shuji Hashimoto. “Effects of the Great East Japan Earthquake on Secondary Sex Ratio and Perinatal Outcomes.” Journal of Epidemiology 26 (2016): 76–83.
88.Szklarska, Alicja, Anna Lipowicz, Monika Lopuszańska, Tadeusz Bielicki, Sławomir Kozieł. “Biological Condition of Adult Migrants and Nonmigrants in Wrocław, Poland.” American Journal of Physical Anthropology 20 (2008): 139–145.
89.Torche, Florencia, Karine Kleinhaus. “Prenatal Stress, Gestational Age and Secondary Sex Ratio: The Sex-specific Effects of Exposure to a Natural Disaster in Early Pregnancy.” Human Reproduction 27 (2011): 558–567.
90.Trivers, Robert L., Dan E. Willard. “Natural Selection of Parental Ability to Vary the Sex Ratio of Offspring.” Science 179 (1973): 90–92.
91.Vartiainen, Terttu, Leena Kartovaara, Jouko Tuomisto. “Environmental Chemicals and Changes in Sex Ratio: Analysis over 250 Years in Finland.” Environmental Health Perspectives 107 (1999): 813–815.
92.Wajda, Kazimierz. “Uwagi do wytycznych.” Przeszłość Demograficzna Polski 12 (1980): 193–200.
93.Wojtun, Bronisław. “Ocena jakości pruskiej statystyki ludnościowej przy użyciu równań bilansujących.” Przeszłość Demograficzna Polski 9 (1976): 27– 40.
94.Xiong, Xu, Emily W. Harville, Donald R. Mattison, Karen Elkind-Hirsch, Gabriella Pridjian, Pierre Buekens. “Exposure to Hurricane Katrina, Post-traumatic Stress Disorder and Birth Outcomes.” The American Journal of the Medical Sciences 336 (2008): 111–115.
95.Zhu, Peng, Fangbiao Tao, Jiahu Hao, Ying Sun, Xiaomin Jiang. “Prenatal Life Events Stress: Implications for Preterm Birth and Infant Birthweight.” American Journal of Obstetrics and Gynecology 203 (2010): 1–8.
96.Zielińska, Agnieszka. Przemiany struktur demograficznych w Toruniu w XIX i na początku XX wieku. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2012.
97.Zorn, Branko, Irma Virant-Klun, Ivan Verdenik and Helena Meden-Vrtovec. “Semen Quality Changes among Slovenian Healthy Men Included in the IVF -ET Programme during 1983–1996.” International Journal of Andrology 22 (1999): 178–183.
98.Zorn, Branko, Veselin Sucur, Janez Stare, Helena Meden-Vrtovec. “Decline in Sex Ratio at Birth after 10-Day War in Slovenia.” Human Reproduction 17 (2002): 3173–3177.
99.Żądzińska, Elżbieta. “Fluctuating Asymmetry of Some Head Structures and Its Possible Causes.” Anthropological Review 66 (2003): 39–54.
100.Żądzińska Elżbieta, Iwona Rosset, Czesław Domański, Artur Mikulec. “Zastosowanie modeli ARIMA w badaniach nad stresem ekonomicznym wpływającym na kondycję biologiczną populacji ludzkich.” Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica 271 (2012): 85–98.
101.Żądzińska Elżbieta, Iwona Rosset, Czesław Domański, Bogusław Pawłowski, Artur Mikulec. “Can Economic Stress Affect Secondary Sex Ratio in Poland?” Anthropological Review 77 (2007): 15–27.