Nowa Krytyka

czasopismo filozoficzne

ISSN: 0867-647X     DOI: 10.18276/nk.2016.37-12
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / 37 rok 2016
Bajki dla dialektyków. Kafka i Benjamin między mitem a wyzwoleniem

Autorzy: Jakub Nikodem
Słowa kluczowe: taktyki Franz Kafka Theodor Adorno Max Horkheimer Bertolt Brecht przebiegłość baśń mit los prawo nowoczesność dialektyka Walter Benjamin
Rok wydania:2016
Liczba stron:18 (209-226)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

In this paper my goal is to examine and re-read these places in works of Kafka, in which Walter Benjamin finds hope and utopian promise of emancipation. I try to determine whether those places can possibly be able to provide individual or universal emancipation; whether they are just false promises or simply ineffective personal tactics – or, on the contrary, they can be comprehended as conditions of possibility for revolutionary politics of the oppressed. In order to do this I supplement Benjamin’s discourse with concepts and ideas of Adorno, Horkheimer and Brecht. My conclusion is that Benjamin’s reading of Kafka is too optimistic in finding hope and fight against oppression in such works as The Trial, The Castle, The America, and in short stories like The Silence of the Sirens or The Great Wall of China. Benjamin finds the source of hope and victory over the mythical fate in solely humane attributes of cunning and audacity, represented – according to him – in protagonists of fairy-tales (Benjamin describes Kafka’s stories as ‘fairy tales for dialecticians’). But he undervalues power of fate, which lies in its own cunning, not only in its physical strength. If we comprehend mythical fate in much more dialectical way – as our capitalist, alienating modernity – we can find that its powers lie in its own conatus, self-preservation aimed to conserve the reality of oppression. In this sense Kafka’s work – if we read it as a diagnose of modernity and some kind of prophecy of a near future – evinces a dual cunning, which mechanism is as follows: the more a protagonist tries to outsmart the system, the more the system outsmarts him and thereby enslaves him.

Bibliografia

1.Adorno T.W. 1986. Dialektyka negatywna, tłum. K. Krzemieniowa, Warszawa: PWN.
2.Benjamin W. 1996. Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, wybór i oprac. H. Orłowski, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
3.Benjamin W. 2005. Pasaże, tłum. I. Kania, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
4.Benjamin W. 2010. Conversations with Brecht, w: Bloch E. et al., Aesthetics and Politics, red. R. Taylor, London: Verso.
5.Benjamin W. 2012. Franz Kafka. Z okazji dziesiątej rocznicy śmierci, tłum. A. Lipszyc, w: idem, Konstelacje. Wybór tekstów, tłum. A. Lipszyc, A. Wołkowicz, Kraków: WUJ.
6.Benjamin W. 2012. Los i charakter, tłum. A. Lipszyc, w: idem, Konstelacje Wybór tekstów, tłum. A. Lipszyc, A. Wołkowicz, Kraków: WUJ.
7.Benjamin W. 2012. O pojęciu historii, tłum. A. Lipszyc, w: idem, Konstelacje. Wybór tekstów, tłum. A. Lipszyc, A. Wołkowicz, Kraków: WUJ.
8.Benjamin W. 2012. Przyczynek do krytyki przemocy, tłum. A. Lipszyc, w: idem, Konstelacje. Wybór tekstów, tłum. A. Lipszyc, A. Wołkowicz, Kraków: WUJ.
9.Bloch E. 1977. Nonsynchronism and the Obligation to its Dialectics, tłum. M. Ritter, „New German Critique” nr 11
10.Brecht B. 1959. Krótki opis nowej techniki sztuk aktorskiej mającej na celu wywołanie efektu obcości, tłum. Z. Krawczykowski, „Dialog” nr 7.
11.Brod M. 1982. Franz Kafka, Opowieść biograficzna, tłum. T. Zabłudowski, Warszawa: Czytelnik.
12.Gasche R. 2011. Prawo Kafki: w polu sił między judaizmem a hellenizmem, tłum. N. Rapp, w: Nienasycenie. Filozofowie o Kafce, red. Ł. Musiał, A. Żychliński, Kraków: Korporacja Ha!Art.
13.Horkheimer M, Adorno T.W. 2010. Dialektyka oświecenia, tłum. M. Łukasiewicz, Warszawa: PIW.
14.Horkheimer M. 2002. Zmierzch, tłum. H. Walentowicz, Warszawa: Książka i Wiedza.
15.Kafka F. 1969. Dzienniki. 1910–1923, tłum. J. Werter, Kraków 1969
16.Kafka F. 1987. On, tłum. S. Tyrowicz, „Literatura na Świecie” nr 2.
17.Kafka F. 2004. Proces, tłum. B. Schulz, Kraków: Mediasat.
18.Kafka F. 2008. Ameryka, tłum. J. Kydryński, Warszawa: PIW.
19.Kafka F. 2016. Budowa chińskiego muru, tłum. A. Kowalkowski, w: idem, Opowieści i przypowieści, Warszawa: PIW.
20.Kafka F. 2016. Dzieci na drodze, tłum. A. Kowalkowski w: idem, Opowieści i przypowieści, Warszawa: PIW.
21.Kafka F. 2016. Milczenie syren, tłum. R. Karst, w: idem, Opowieści i przypowieści, Warszawa: PIW.
22.Kafka F. 2016. Rozważania o grzechu, cierpieniu, nadziei i słusznej drodze, tłum. R. Karst, w: Opowieści i przypowieści, Warszawa:PIW.
23.Kafka F. 2016. Troska ojca rodziny, tłum. E. Ptaszyńska-Sadowska, w: idem, Opowieści i przypowieści, Warszawa: PIW.
24.Musiał Ł. 2011. Kafka. W poszukiwaniu utraconej rzeczywistości, Wrocław: Atut.