Nowa Krytyka : czasopismo filozoficzne

ISSN: 0867-647X     DOI: 10.18276/nk.2015.35-06
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / 35 rok 2015
Tworzenie nadbudowy wyzysku ekonomicznego w świetle teorii dysonansu poznawczego

Rok wydania:2015
Liczba stron:19 (95-113)
Słowa kluczowe: komponent poznawczy praktyka świadomość marksizm psychologia społeczna nadbudowa dysonans poznawczy komponent behawioralny
Autorzy: Michał Pytlik
Uniwersytet Opolski

Abstrakt

The most important legacy of Marxist philosophy is dialectical and historical materialism. One of exemplifications of how social psychology is inspired by this legacy is the theory of cognitive dissonance by Leon Festinger (1957) as a dialectical moment in human’s mind. This dialectics signifies that dissonances in cognition direct towards consonances in an infinite process of practical exploration conducted by individuals entangled in social relations and, at the same time, their creators. Cognitive dissonance, an unpleasant affect of contradiction between subjectively significant cognitive and behavioral elements, always tends to be reduced by either material praxis (behavioral component) or shift in consciousness’ content (cognitive element). Individuals privileged by exemption from physical work, disposing private propriety of means of production and capturing surplus value are in position of cognitive dissonance with the principles of primary commune’s social functioning. As multiple research in field of psychology has shown, it is more plausible to justify the contradictory and morally inappropriate behavior than to adjust to immoral deeds the behavior itself. Hence, privileged individuals make a shift in consciousness, creating new contents of cognition. These contents, justifying privileged position in social order, may or may not be transmitted from individual to social consciousness and become a part of ideological superstructure. Cognitive dissonance does not touch the falsehood or reality of subsequent edition processes of these new contents, but determines the plausibility of their appearance.

Bibliografia

1.Abercrombie N., Hill S., Turner B. 1980. The Dominant Ideology Thesis, London
2.Aronson E. 1969. The Theory of Cognitive Dissonance: A Current Perspective, w: Advances in Experimental Social Psychology, red. L. Berkowitz, vol. 4, New York
3.Aronson E., Wilson T., Akert R. 1997. Psychologia społeczna. Serce i umysł, Poznań
4.Bandura A. 2007. Teoria społecznego uczenia się, Warszawa
5.Baley S. 1959. Wprowadzenie do psychologii społecznej, Warszawa
6.Breckler S. 1984. Empirical Validation of Affect, Behavior and Cognition as Distinct Components of Attitude, „Journal of Personality and Social Psychology”, no. 47, s. 1191–1205
7.Eagleton T. 1998. Marks i wolność, Warszawa
8.Festinger L. 2007., Teoria dysonansu poznawczego, Warszawa
9.Gramsci A. 1991. Zeszyty filozoficzne, Warszawa
10.Harman C. 2007. Baza i nadbudowa, Warszawa
11.Heider F. 1958. The Psychology of Interpersonal Relations, New York
12.Higgins T. 1989. Self-discrepancy Theory: What Patterns of Self-beliefs Cause People to Suffer?, „Advances in Experimental Social Psychology”, no. 22, s. 93–136
13.Kenrick D., Neuberg S., Cialdini R. 2002. Psychologia społeczna, Gdańsk
14.LaPiere R. 1934. Attitudes vs. Actions, „Social Forces”, no. 13, s. 230–237
15.Lenin W. 1949. Materializm a empiriokrytycyzm, w: idem, Dzieła, t. 14, Warszawa
16.Marks K., Engels F. 1966. Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej, w: idem, „Dzieła”, t. 13, Warszawa
17.Marks K., Engels F. 1972. Anty-Dühring, w: idem, Dzieła, t. 20, Warszawa
18.Martel K. 1963. Podstawowe zagadnienia marksistowskiej teorii poznania, Warszawa
19.Mejbaum W. 2002. Materializm subiektywny. Zarys epistemologii marksistowskiej, Wrocław
20.Mika S. 1972. Wstęp do psychologii społecznej, Warszawa
21.Myers D. 2003. Psychologia społeczna, Poznań
22.Osgood C., Tannenbaum P. 1955. The Principle of Congruity and the Prediction of Attitude Change, „Psychological Review”, no. 62, s. 42–55
23.Rainko S. 2015. Marks. Dwie filozofie, Warszawa
24.Schaff A. 1965. Marksizm a jednostka ludzka, Warszawa
25.Sykes G., Matza D. 1957. Techniques of Neutralization: A Theory of Deliquency, „American Sociological Review”, no. 6, vol. 22, s. 664–670
26.Sztumski J., Sztumski W. 1977. Materializm dialektyczny a współczesne nauki szczegółowe, Warszawa
27.Tatarkiewicz W. 1988. Historia filozofii, t. 3, Warszawa
28.Tavris C., Aronson E. 2014. Błądzą wszyscy (ale nie ja), Sopot
29.Tsang J. 2002. Moral Rationalization and Integration of Situational Factors and Psychological Processes in Immoral Behavior, „Review of General Psychology”, no. 6, s. 25–50
30.Wypler W. 2013. Samousprawiedliwienie zachowania a rozluźnianie standardów moralnych, w: Zewnętrzne i wewnętrzne aspekty bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego, red. J. Lipińska-Lokś, G. Miłkowska, A. Napadło-Kuczera, Zielona Góra