Colloquia Theologica Ottoniana

ISSN: 1731-0555     eISSN: 2353-2998    OAI
CC BY-SA   Open Access   DOAJ

Lista wydań / 2/2014
Mózg i umysł zwierząt

Autorzy: Wiesław Dyk
Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Szczecińskiego Szczecin
Słowa kluczowe: dusza zmysłowa. partycypacja moralna świadomość mowa zwierząt intencjonalność
Rok wydania:2014
Liczba stron:18 (91-108)

Abstrakt

W strukturze ludzkiego mózgu można wyróżnić kolejno warstwowo ułożone: mózg jaszczurki (umożliwia oddychanie, spożywanie posiłków i sen), mózg psa (zdolność do tworzenia hierarchicznego społeczeństwa) i nowość ewolucyjną – mózg człowieka (zdolność do abstrakcyjnego myślenia). Kora nowa u ludzi jest grubsza niż u zwierząt, a także bardziej pomarszczona. Inną różnicą na korzyść mózgu ludzkiego jest wielkość i doskonałość rozwiniętych płatów czołowych, które przyczyniają się do uzyskania większej pamięci operacyjnej. Płaty czołowe ułatwiają ludziom koncentrowanie się na ogólnych obrazach, tworzenie ogólnych koncepcji i schematów, ale pomniejszają zdolności postrzegania detali, szczegółowych i niepowtarzalnych danych, czystych bodźców zmysłowych. Postrzeganie detali jest właściwe dla świata zwierzęcego. EEG zwierząt nie różni się od ludzkiego, co stanowi podstawę przyjęcia tezy, że zwierzęta odznaczają się świadomymi myślami w kontekście zapachów, dotyku i smaku. Zwierzęta także myślą obrazowo, ale u człowieka występuje wyższy poziom inteligencji ogólnej. Powoduje to, że człowiek, zamiast działać, szuka najpierw nadmiernych uogólnień, zasad, norm działania. Ludzkie myślenie opiera się na języku, a zwierzęce wspiera się mową fonetyczną – muzyką wydawanych głosów. Za język słowny i muzyczny odpowiada część w mózgu zwana ośrodkiem Broki. Rozwinięcie się języka słownego umożliwiła ewolucja płatów czołowych. Dokładniej to lewa półkula odpowiada za język słowny. Wśród filozofów toczy się dyskusja na temat świadomości nie tylko w zależności od struktury mózgu, ale także poszukiwania bardziej szczegółowego uwarunkowania funkcji mózgu. Istotne miejsce w tych poszukiwaniach znajduje „intencjonalność”, czyli odniesienie między umysłem a rzeczywistym światem. Między umysłem i przedmiotami wyróżnia się także treść stanowiącą podmiot odnoszenia. Tak zatem intencjonalność i treść odniesienia stanowią podstawy poszukiwania świadomości wśród zwierząt. Te dwa składniki u ludzi i u zwierząt są przyczyną automatycznych reakcji i działania.U człowieka język wypowiedzi i język myśli różni się znacznie. Ludzie podporządkowują zewnętrzny świat pod swe pojęcia, czego nie czynią zwierzęta. Bez względu na powstające różnice przyjmuje się, że intencjonalność jest podstawą świadomości zarówno u zwierząt, jak i u człowieka. Jednakże wśród zwierząt intencjonalność i świadomość są spójne, w środowisku ludzkim ta spójność występuje tylko we śnie. Ze względu na zbieżność ewolucyjną kształtowania się mózgów zwierzęcych i ludzkich będących podstawą zachowania proponuję, by zamiast „przedmiotowości moralnej” przyjąć tezę o „partycypacji zwierząt w moralności”. Zasady moralne człowiek poznaje, kształtuje w system pojęć, ale ich nie ustala. Wiele pisano na temat możliwości ewolucji duszy ludzkiej ze zmysłowej duszy zwierzęcej. W niniejszym artykule podaję, że dyskurs na temat duchowości duszy przekracza sferę przyrodniczą.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Brentano F., Psychologia z empirycznego punktu widzenia, tłum. W. Galewicz, Warszawa 1999
2.Chrudzimski A., Teoria intencjonalności i umysłu Johna R. Saerle’a, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 4 (1995) 2.
3.Dennett D., Natura umysłów, tłum W. Turpolski, Warszawa 1997.
4.Dennett D.C., The Intentional Stance, Massachusetts 1996.
5.Dobzansky T., Dziedziczność a natura człowieka, Warszawa 1968.
6.Dunbar R., Nowa historia ewolucji człowieka, tłum. B. Kucharczyk, Kraków 2014.
7.Dyk W., Geneza duszy ludzkiej w kontekście teorii ewolucji, w: P. Moskal (red.), Metafizyczne i antropologiczne założenia filozofi i religii. Religia i mistyka, t. 5, Lublin 2007.
8.Fouts R., Tunel Mills S., Najbliżsi krewni. Jak szympansy uświadomiły mi, kim jesteśmy, tłum. A. Jankowski, Poznań 1999.
9.Gray M.P. i inni, The Music of Nature and the Nature of Music, „Science” 291 (2001).
10.Johnson C., Zrozumieć zwierzęta. Wykorzystanie tajemnic autyzmu do rozszyfrowania zachowań zwierząt, tłum. K. Puławski, Poznań 2011.
11.Louie K., Wilson M.A., Temporally Structured Replay of Awake Hippocampal Enamble Activity During Rapid Eye Movement Sleep, „Neuron” 29 (2001) 1.
12.Saerle J.R., Intentionality. An Essay In the Phylosophy of Mind, Cambridge 1993.
13.Searle J.R., Umysł. Krótkie wprowadzenie, tłum. J. Karłowski, Poznań 2010.
14.Trehub S., Music and Infants, New York 2005.
15.de Waal F., Małpy i filozofowie. Skąd pochodzi moralność?, tłum. B. Brożek, M. Furman, Kraków 2013.
16.Ward P., Hipoteza Medei. Czy życie na Ziemi zmierza do samounicestwienia?, tłum. M. Betlej, Warszawa 2010