Colloquia Germanica Stetinensia

Wcześniej: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Colloquia Germanica Stetinensia

ISSN: 2450-8543     eISSN: 2353-317X     DOI: 10.18276/cgs.2019.28-06
CC BY-SA   Open Access   CEEOL

Lista wydań / nr 28
Sich-Erinnern als (Über-)Leben oder Wie sich Biografien in Literatur verwandelten. Zu den ‚Initiationsromanen‘ von Armin Müller, Günter Grass und Wieland Förster
(Wspominanie jako (prze)życie lub Jak biografie stały się literaturą. ‘Powieści inicjacyjne’ Armina Müllera, Güntera Grassa i Wielanda Förstera)

Rok wydania:2019
Liczba stron:23 (101-123)
Słowa kluczowe: literatura wspomnieniowa powieść inicjacyjna autobiografia narrator pierwszoosobowy autentyczność i fikcja literacka
Cited-by (Crossref) ?:
Autorzy: Klaus Hammer
Politechnika Koszalińska

Abstrakt

Utwory Armina Müllera „Der Puppenkönig und ich” (1986; pol. „Lalkarz König i ja. Powrót na Dolny Śląsk”, 2004), Güntera Grassa „Beim Häuten der Zwiebel“ (2006; pol. „Przy obieraniu cebul”i, 2007) oraz Wielanda Förstera „Tamaschito” (2017) nie są jedynie powieściami inicjacyjnymi, lecz rozrachunkiem z odhumanizowaną przeszłością, życiowym bilansem, raportem z własnych przewinień, trudnym odpytywaniem własnej przeszłości. Dopiero wraz z tymi wyznaniami literackimi – częściowo autentycznymi, częściowo fikcyjnymi – ich autorzy opisali bolesny rozdział ich własnej historii, ale także pozostający bez rozrachunku ważny rozdział historii Niemców, by móc wreszcie uporać się z dręczącymi ich wspomnieniami. W artykule poddano analizie te trzy utwory i scharakteryzowano ich młodocianych protagonistów, przy czym szczególnie uwypuklono stosunek każdego z autorów do jego 16- lub 17-letniego Alter Ego. Wykazano, że u Müllera dominujący temat – utrata ojczyzny – połączony jest z bolesnym pożegnaniem z przeszłością oraz z uświadomieniem sobie przez jego bohatera realnej historycznej rzeczywistości. U Grassa natomiast można stwierdzić, że tajemnym motorem jego twórczość było zapewne zawsze subiektywne poczucie winy – jego wcześniejsze uwikłanie w narodowy socjalizm. Wreszcie „powieść o niewoli” Wielanda Förstera można ująć jako nadzwyczaj intensywne kontinuum wydarzeń i refleksji o nieludzkiej jednostronności, jako szczególną koncentrację na jedną rzecz, jedną myśl, jeden sens: by jakoś przeżyć.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Arnold, Hans. Von der Arbeit an der Erinnerung. Zu Günter Grass’ „Beim Häuten der Zwiebel“. Lübeck: Günter Grass-Haus, 2007.
2.Förster, Wieland. Tamaschito. Roman einer Gefangenschaft. Dresden: Sandstein Verlag, 2017.
3.Egyptien, Jürgen (Hg.). Erinnerung in Text und Bild. Zur Darstellbarkeit von Krieg und Holocaust im literarischen und filmischen Schaffen in Deutschland und Polen. Berlin: Akademie-Verlag, 2012.
4.Grass, Günter. Beim Häuten der Zwiebel. Mit 11 Rötelvignetten. 1. Aufl. Göttingen: Steidl Verlag, 2006.
5.Grass, Günter, Heinrich Detering. In letzter Zeit. Ein Gespräch im Herbst. 1. Aufl. Göttingen: Steidl-Verlag, 2017.
6.Gugisch, Peter. „Des Menschen Elend. In seinem Roman Tamaschito verarbeitet Wieland Förster seine Haft in einem sowjetischen Speziallager“. Neues Deutschland, 11.11.2017.
7.Hammer, Klaus. „Ein Kunstwerk auf dem Prüfstand. Wieland Försters ‚Große Neeberger Figur‘ – ein Hauptwerk der figürlichen Bildhauerei nach 1945“. Literaturkritik. Marburg, Februar-Ausgabe 2015.
8.Hammer, Klaus. „Gespräch mit Armin Müller“. Sinn und Form. 37 (1985) 7: 347–359.
9.Hammer, Klaus. „Zwischen Himmelsstiege und Guckei. Gespräch mit Armin Müller über seinen Roman Der Puppenkönig und ich“. Sonntag, Berlin 1986.
10.Hammer, Klaus. „Der Kriegs- und Vertreibungsroman im deutsch-polnischen Dialog“. Zbliżenia Polska Niemcy / Annäherungen Polen Deutschland 37 (2004) 1: 76–81.
11.Hammer, Klaus. „Die Zwiebel ‚Erinnerung‘. Günter Grass’ Autobiografie ‚Beim Häuten der Zwiebel‘“. Die Berliner Literaturkritik, 25.10.2006.
12.Hammer, Klaus. „Von den Schwierigkeiten beim Schreiben der Wahrheit. Zu Günter Grass’ jüngstem Bekenntnisbuch Beim Häuten der Zwiebel“. Zbliżenia Polska Niemcy / Annäherungen Polen – Deutschland 44 (2006) 3: 65–69.
13.Hammer, Klaus. „Zeugnis für den Menschen ablegen. Zu Wieland Försters Initiationsroman Tamaschito“. Literaturkritik. Rezensionsforum. Marburg, September-Ausgabe 2018.
14.Kaufmann, Ulrich. „Jammer im Herzen“ (Zu Wieland Försters Tamaschito)“. Das Blättchen, Berlin 20 (2017), 25.09.2017.
15.Köbel, Martin (Hg.). Ein Buch, ein Bekenntnis. Die Debatte um Günter Grass’ „Beim Häuten der Zwiebel“. Göttingen: Steidl, 2007.
16.Liskowacki, Artur Daniel. Sonate für S. Roman. Übers. v. Joanna Manc. 1. Aufl. München: Knaus, 2003.
17.Müller, Armin. Der Puppenkönig und ich. Roman. 1. Aufl. Rudolstadt: Greifenverlag, 1986. (Neuauflage: Würzburg: Bergstadtverlag Wilhelm Gottlieb Korn, 1997).
18.Orłowski, Hubert. „Der Topos der ‚verlorenen Heimat‘.“ In: Deutsche und Polen. 100 Schlüsselbegriffe, hrsg. v. Ewa Kobylinska, Andreas Lawaty, Rüdiger Stephan, 187–194. München: Piper, 1992.
19.Orłowski, Hubert. „Tabuisierte Bereiche im deutsch-polnischen Gedächtnisraum. Zur literarischen Aufarbeitung von Flucht, Zwangsaussiedlung und Vertreibung in der deutschen und polnischen Deprivationsliteratur nach 1945“. In: Elke Mehnert (Hg.). Landschaften der Erinnerung. Flucht und Vertreibung aus deutscher, polnischer und tschechischer Sicht, 82–112. Frankfurt a. M.: Lang, 2001.
20.Sośnicka, Dorota. „Artur Daniel Liskowackis Roman Eine kleine – eine unmögliche Sonate“. In: Bernd Neumann, Dietmar Albrecht, Andrzej Talarczyk (Hg.), Literatur Grenzen Erinnerungsräume. Erkundungen des deutsch-polnisch-baltischen Ostseeraums als einer Literaturlandschaft, 149–160. Würzburg: Königshausen & Neumann, 2004.
21.Wisniewski, Roswitha. „Tapetenwechsel in der Literaturbetrachtung – Die Vertreibungsliteratur wird nicht mehr ausgegrenzt“. Kulturpolitische Korrespondenz, Bonn, 20.10.2002: 21–23.