Analiza i Egzystencja

ISSN: 1734-9923     eISSN: 2300-7621     DOI: 10.18276/aie.2018.44-02
CC BY-SA   Open Access   DOAJ

Lista wydań / 44 (2018)
Fraktalność Noezy (Fractality of noesis)

Rok wydania:2018
Liczba stron:16 (25-40)
Klasyfikacja JEL: A10
Słowa kluczowe: świadomość fraktalność noeza fenomenologia egzystencjalizm
Autorzy: Paweł Motyka ORCID
Uniwersytet Warszawski, Wydział Psychologii

Informacje dodatkowe

Artykuł powstał w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki (nr 2016/23/N/HS6/02920)

Abstrakt

Praca przedstawia propozycję opisu uobecniania się świadomości wobec samej siebie za pomocą kategorii wywiedzionych z geometrii fraktalnej. Fenomenologiczna noeza – rozumiana tu jako proces ujmowania własnych aktów przez świadomość – ukazana zostaje jako fraktalnie paradoksalna, jako że obejmuje ona jednoczesne poszerzanie się perspektyw ujęcia (zewnętrznych niejako w stosunku do uchwytywanych treści: noematów) oraz rozpoznawanie ich samopodobieństwa względem horyzontu niekończących się i nigdy całkowitych ujęć. Hipotetyczna perspektywa absolutna, w ramach której możliwe byłoby ujęcie własnych aktów jako skończonej całości, wydaje się zawsze równie nieosiągalna. Egzystencjalne implikacje tego rodzaju kondycji ruchu świadomości omówione zostają w kontekście prac E. Levinasa i J.P. Sartre’a. „Ja” opisywane jest jako istniejące w modusie utożsamiania się z kolejnymi treściami strumienia świadomości, pozostawiając absolutną inność (nieskończoność) poza możliwością bycia zasymilowaną przez podmiot. Następnie byt-dla-siebie – określany przez Sartre’a jako nieidentyczny ze sobą (w przeciwieństwie do zwartego i samoidentycznego bytu-w-sobie) – przedstawiony zostaje jako odzwierciedlający niektóre własności fraktali, których wymiar fraktalny Hausdorffa (przyjmujący zazwyczaj wartości niecałkowite) przekracza ich wymiar topologiczny. Hermeneutyczny potencjał fraktalności wynikać może z powiązania w niej trzech istotnych filozoficznie kategorii: różnicy – odnajdywanej w ciągłym transcendowaniu obecnych treści w aktach noezy; jedności – odkrywanej w samopodobieństwie perspektyw ujęcia; oraz nieskończoności – będącej suponowanym, choć nieuchwytnym doświadczeniowo stanem ujęcia całości możliwych treści (analogicznym do hipotetycznego postrzeżenia fraktala jako zrealizowanej już całości).
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Brentano, F. (1973). Psychology from an Empirical Standpoint. Tłum. A.C. Rancurello, D.B. Terrell, L.L. McAlister. Londyn: Routledge and Kegan Paul.
2.Carpinteri, A., Chiaia, B., Invernizzi, S. (1999). Three-dimensional fractal analysis of concrete fracture at the meso-level. Theoretical and Applied Fracture Mechanics, 31, 163–172.
3.Drummond, J.J. (1990). Husserlian Intentionality and Non-Foundational Realism. Noema and Object. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
4.Feder, J. (1988). Fractals. Nowy Jork: Plenum Press.
5.Hanna, R., Thompson, E. (2010). Spontaniczność świadomości: Analiza neurofenomenologiczna. Przeł. R. Poczobut. Avant, 01/2010: 125–164
6.Hegel, G.W. F (1963) Fenomenologia ducha. Tłum . A. Landmann. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
7.Heidegger, M. (1994). Bycie i czas. Tłum. B. Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
8.Liebovitch, L. S., Toth, T. (1989). A Fast Algorithm to Determine Fractal Dimension by Box-Counting. Physics Letters A, 141, 386–390.
9.Levinas, E. (1998). Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności. Tłum. M. Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
10.Lovejoy, S., Marsan, D., Schertzer, D. (1996). Causal space-time multifractal processes: Predictability and forecasting of rain fields. Journal of Geophysical Research, 101, D21.
11.Husserl, E. (1967) Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. Tłum. D. Gierulak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
12.Mandelbrot, B.B. (1975). Stochastic models for the Earth's relief, the shape and the fractal dimension of the coastlines, and the number-area rule for islands. Proceedings of the National Academy of Sciences, 72 (10), 3825–3828.
13.Mandelbrot, B.B. (1983). The Fractal Geometry of Nature. Nowy Jork: W. H. Freeman and Company.
14.Merleau-Ponty, M. (2001). Fenomenologia percepcji. Tłum. M. Kowalska, J. Migasiński. Warszawa: Fundacja Aletheia.
15.Sartre, J. P (2007). Byt i nicość. Zarys ontologii fenomenologicznej. Tłum. J. Kiełbasa, P. Mróz, R. Abramciów, R. Ryziński, P. Małochleb. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa.
16.Smith, D. W. (2016). Phenomenology. W: E. N. Zalta (red.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Edycja Zima 2016), URL: https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/phenomenology.
17.Stamenov, M. I. (1996). The Fractal-Like Roots of Mind. A Tutorial in Direct Access. W: E. MacCormac, M. I. Stamenov (red.), Fractals of Brain, Fractals of Mind: In Search of a Symmetry Bond (s. 273–322). Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing Company.
18.Pokropski, M. (2014). Noematy i reprezentacje. Problem reprezentacjonistycznej koncepcji poznania w fenomenologii i kognitywistyce. Przegląd Filozoficzno-Literacki, 2(39), 269–286.
19.Rassi, F., Shahabi, Z. (2015). Husserl's Phenomenology and Two Terms of Noema and Noesis. International Letters of Social and Humanistic Sciences, 53, 29–34.
20.Winnicki, I. (2010). Fraktale wokół nas i kilka słów o chaosie. Zeszyty Naukowe Warszawskiej Wyższej Szkoły Informatyki, 4, 169–184.
21.Zahavi, D. (2005). Subjectivity and Selfhood: Investigating the First-Person Perspective. Cambridge MA: Bradford Book/MIT Press.